2.10.15

Η ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑ ΜΙΑΣ ΑΓΡΙΑΣ ΕΠΟΧΗΣ



Η κάθοδος των εννιά

Η κάθοδος των εννιά

Θανάσης Βαλτινός
Άγρα, 1999
88 σελ.
ISBN 960-325-324-3, ISBN-13 978-960-325-324-2, [Εξαντλημένο]
Τιμή € 7,74



Στην "Κάθοδο των εννιά" η ακύμαντη δραματική ενάργεια προκύπτει από τη σκόπιμα αντιδραματική γραφή της. Μια λιτή, γυμνή, απέριττη, μικροπερίοδη γραφή, χωρίς περιγραφές, περιστροφές και αναλύσεις, χωρίς πολλά επίθετα, όπου κυριαρχεί ο ευθύς λόγος και λειτουργεί απρόσκοπτα το ουσιαστικό και το ρήμα για την άμεση μετάδοση της πιο καίριας πληροφορίας. Μια γραφή που αποδραματοποιεί λεκτικά τα πιο συγκλονιστικά επεισόδια πετυχαίνοντας μια έμφαση από την ανάποδη, σα να λέμε, σε μια μόνιμη διάθεση οξύμωρου, όσο πιο μεγάλα τα γεγονότα, τόσο πιο απλά τα λόγια.
Η ιδιότητα του "κοινού", του μη ξεχωριστού, του ανώνυμου θα έλεγα, που χαρακτηρίζει τους ήρωες του Βαλτινού, αυτή η απουσία ιδιαιτερότητας ή ατομικότητας, ανάγει τη μικροομάδα της Πελοποννήσου στη σφαίρα της καθολικότητας και κάνει την τραγική "πορεία" της συνισταμένη της μοίρας ενός ολόκληρου κινήματος αν και πουθενά δεν διαφαίνεται πρόθεση συμβολοποίησης, αν και ο συγγραφέας κρατάει το αφήγημά του αυστηρά στο επίπεδο μιας αδρής μαρτυρίας, το συμβολικό αποτέλεσμα προκύπτει αυτόματα από την καθολικότητα των καταστάσεων. Στο ενεργητικό του συγγραφέα πρέπει να προσμετρηθεί ακόμα η απουσία οποιασδήποτε παρέμβασης, έστω και έμμεσης, για σχολιασμό, ανάλυση ή ερμηνεία των συμβαινόντων. Η μοίρα των ανθρώπων του, με την απέριττη γυμνότητά της, συγκλονίζει, ακόμα και τον αναγνώστη με τις αρνητικότερες πολιτικές προκαταλήψεις. Με δυο λόγια, "Η κάθοδος των εννιά" είναι μια ευτυχισμένη στιγμή και του συγγραφέα της και της νεώτερης πεζογραφίας μας. Ας μην τσιγκουνευόμαστε τα λόγια: είναι ένα τέλειο έργο.
Σπύρος Τσακνιάς, "Η Καθημερινή", 19-4-79

Κριτικές - Παρουσιάσεις

Θανάσης Χατζόπουλος, Η αδήριτη αναγκαιότητα της γραφής, "The Books' Journal", τχ. 32, Ιούνιος 2013

Ελένη Σβορώνου, Η κάθοδος των εννιά, http://www.kosvoice.gr, 17.11.2012

Ελισάβετ Κοτζιά, Το κλασικό και το ρομαντικό στο έργο του Θανάση Βαλτινού, "The Athens Review of Books", τχ. 32, Σεπτέμβριος 2012

Κατερίνα Σχινά, Το σύμπαν του Θανάση Βαλτινού, Περιοδικό "Διαβάζω", τχ. 513, Δεκέμβριος 2010
*****************************************



Κάθοδος για κάπως λιγότερους

Η Κάθοδος των Εννιά, το βιβλίο του Θανάση Βαλτινού παραμένει επίκαιρο.

Κάθοδος για κάπως λιγότερους
«Ξερολιθιά και μπαΐρι»· κάπως έτσι έχουν τα πράγματα.



 
 
Στην Κάθοδο των Μυρίων, ο Αθηναίος ιστορικός, φιλόσοφος και μισθοφόρος Ξενοφών αφηγείται την επική πορεία δέκα χιλιάδων ελλήνων μισθοφόρων από την αχανή Μικρά Ασία προς τη Μαύρη Θάλασσα αμέσως μετά την αδελφοκτόνο μάχη στα Κούναξα (401 π.Χ.) ανάμεσα στον Κύρο και τον Αρταξέρξη Β’ για την κυριαρχία της ακμάζουσας Περσικής Αυτοκρατορίας. Η περίφημη κραυγή «Θάλαττα! Θάλαττα!» στη θέα του Ευξείνου Πόντου από τα υψώματα του Όρους Θήχης σήμανε τη λυτρωτική και σωτήρια επιστροφή στην πατρίδα.
Στην Κάθοδο των Εννιά, ο Πελοποννήσιος συγγραφέας, σεναριογράφος και ακαδημαϊκός Θανάσης Βαλτινός αφηγείται την πορεία μιας ομάδας εννέα ανταρτών από τα άγρια βουνά της Πελοποννήσου προς τη δυτική ακτή αμέσως μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου, την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1949. Περικυκλωμένοι από τον τακτικό στρατό, σε έναν κλοιό που σφίγγει εκτός κι εντός, οι εννέα άντρες οδεύουν προς τη θάλασσα σε μία μάταιη απόπειρα σωτηρίας.
Με αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο, και με χρήση μίας καταπληκτικής οικονομίας εκφραστικών μέσων, ο Θανάσης Βαλτινός πλάθει μία εξιστόρηση που ελάχιστα διαφέρει από ιστορική μαρτυρία. Όπως, μάλιστα, αναφέρει η Φραγκίσκη Αραμπατζόγλου (Ο Άλλος εν Διωγμώ – Η εικόνα του Εβραίου στη Λογοτεχνία, Ζητήματα Ιστορίας και Μυθοπλασίας, εκδ. Θεμέλιο), ο Βαλτινός παραδέχτηκε πως, πράγματι, πολλοί αναγνώστες αρχικά εξέλαβαν το βιβλίο ως ιστορική-αναφορική αφήγηση, και το διάβασαν ως πραγματική μαρτυρία.
Η Κάθοδος των Εννιά, όμως, είναι κάτι διαφορετικό. Ακολουθώντας μεθόδους πραγματολογικής περιγραφής αλλά και μέσω της επανάληψης, της αντιπαράθεσης και της προβολής συγκεκριμένων μοτίβων (δίψα, θάλασσα, θάνατος), ο Θανάσης Βαλτινός υφαίνει μία διαχρονική ελεγεία για την ήττα και την οπισθοχώρηση, μία σκληρή πολεμική αφήγηση για τη βία και τον παραλογισμό της ανθρώπινης φύσης. Με φράσεις απογυμνωμένες και σύντομες, ο συγγραφέας μετατρέπει το τοπίο της γνώριμής του Πελοποννήσου σε άνυδρο κι εχθρικό πεδίο κολάσεως, σε έναν τόπο αφιλόξενο δίχως καταφύγια.
Ο Θανάσης Βαλτινός έγραψε την Κάθοδο των Εννιά το 1959, στα 27 του χρόνια. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Εποχές τέσσερα χρόνια αργότερα. Σήμερα κυκλοφορεί από της εκδόσεις Εστίας – μόλις 64 σελίδες.
Η αφήγηση της άσκοπης πορείας προς τη θάλασσα (ή προς το θάνατο) αποτελεί μαρτυρία για τον Εμφύλιο Πόλεμο ως σύγχρονο ιστορικό γεγονός αλλά, κυρίως, μαρτυρία για την ανθρώπινη κατάσταση:
«Έπεσε η ψάθα του αγωγιάτη, εκείνος δεν έσκυψε να την πάρει. Κοίταζε σα δαρμένο ζο. Τον κοίταζε κι ο Γιωργουλέας.
»Ζύγωσε ο Νικήτας, πίσω του ο Μπρατίτσας και μεις. Τον βάλαμε στη μέση. Ο αγωγιάτης άπλωσε το χέρι του κι ακούμπησε τον τράχηλο του μουλαριού. Να πιαστεί από κάτι δικό του».
Υ.Γ.1: Η Κάθοδος των Εννιά μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από το σκηνοθέτη Χρήστο Σιοπαχά. Το 1984 τιμήθηκε με τρία βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης (β’ ανδρικού ρόλου, μουσικής και πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη).
Υ.Γ.2: Συζητώντας για το βιβλίο με έναν καλό φίλο, έμαθα ότι το βιβλίο αποτέλεσε για χρόνια «Βίβλο» των Κομμουνιστών – σε κάποιες κηδείες, μάλιστα, σύντροφοι το πετούσαν στους τάφους τους αντί για λουλούδια.
 ***************************
Η ΤΑΙΝΙΑ
 Η κάθοδος των εννιά

Σκηνοθέτης: Χρήστος Σιοπαχάς

Έτος Παραγωγής: 1984
Παίζουν:
Χρήστος Καλαβρούζος
Αντώνης Αντωνίου
Βασίλης Τσάγκλος
ΧρήστοςΤσάγκας
Λάμπρος Τσάγκας
Κώστας Χαραλαμπίδης

Υπόθεση:
Καλοκαίρι 1949. Ο εμφύλιος έχει τελειώσει, οι αριστεροί αντάρτες ηττήθηκαν και μια ομάδα από εννέα άνδρες προσπαθεί κρυφά να κατέβει από τα ψηλά του Ταΰγετου, στην θάλασσα. Η πορεία είναι δύσκολη, καθώς έχουν να αντιμετωπίσουν εκτός από τον στρατό και τους οπλισμένους χωρικούς.
Εννέα αντάρτες είναι το σημαινόμενο όλου του αντάρτικου στρατού. Παρακολουθούμε την απέλπιδη προσπάθειά τους να ξεφύγουν από τον κλοιό των κυβερνητικών στρατευμάτων, να φύγουν από την Ελλάδα. Σε αυτή την ταινία διακρίνουμε τις ψυχολογικές συγκρούσεις στον κάθε ένα χωριστά και σε όλη την ομάδα, συνολικά. Αυτές οι συγκρούσεις είναι οι ψηφίδες που φτιάχνουν τον καμβά της αναπαράστασης αυτής της εποχής, με φόντο την ιστορική περίοδο των Δεκεμβριανών.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου