Στη διαχρονική πορεία των μεγάλων ιστορικών θεσμών σημεώνονται κατά καιρούς γεγονότα που επηρεάζουν αποφασιστικά, και μέχρις ενός σημείου καθορίζουν το εγγύς και απώτερο μέλλον τους. Αυτό, όπως είναι φυσικό, ισχύει και για τον θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης που για τον Ελληνισμό αποτελεί "σημείο αναφοράς", καθώς διαδραματίζει μέχρι και σήμερα σημαἰνοντα ρόλο στη θρησκευτική, και όχι μόνο, ζωή των Ελλήνων εντός και προπάντων εκτός της μητροπολιτικής Ελλάδας.
Ένα τέτοιο σημαδιακό γεγονός για τον θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου -- σύμφωνα με έγκυρους εκκλησιαστικούς σχολιαστές αλλά και διπλωματικούς παρατηρητές-- αποτελεί και η πρόσφατη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ, που δεν έτυχε ακόμη να αναλυθεί σε όλο της το βάθος.
________
Ως γνωστό, οι επαφές του Οικουμενικού Πατριάρχη με την πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ αποβλέπουν κυρίως στην από πρώτο χέρι ενημέρωση των αμερικανικών αρχών σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες λειτουργεί το Πατριαρχείο και διαβιώνει η Ομογένεια της Κωνσταντινούπολης ιδίως σε περιόδους που οι τουρκικές αρχές εμφανίζονται ιδιαίτερα καταπιεστικές έναντι των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της χώρας τους.
Από εκκλησιαστικής απόψεως, οι πατριαρχικές επισκέψεις στις ΗΠΑ δίνουν την ευκαιρία να τεθούν επί τάπητος τα βασικά θέματα που απασχολούν την τοπική εκεί Εκκλησία. Ενώ έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες ταξίδια του κ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ, άλλα επίσημα και άλλα ανεπίσημα, ο φάκελος των συσσωρευμένων προβλημάτων της "εκτροχιασμένης" Αρχιεπισκοπής Αμερικής παραμένει αδιερεύνητος, ακόμη και στη διανυόμενη περίοδο όπου είναι ευδιάκριτα τα παρακμιακά αδιέξοδα, πνευματικά και θεσμικά, στα οποία έχει περιέλθει η ελληνορθόδοξη ομογένεια της Αμερικής.
__________
Η επίσκεψη του Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στο Λευκό Οίκο και η συνάντησή του με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, αποτελούσε το κύριο και "πρωταρχικό" σημείο της όλης πατριαρχικής αποδημίας στις ΗΠΑ. Από πολύ ενωρίς, από το αρχικό στάδιο της σχετικής προετοιμασίας, φάνηκε πως η επίσκεψη δεν θα απέδιδε το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Το όλο σκηνικό που εκτυλίχθηκε στο προεδρικό γραφείο και αποτυπώθηκε σε φωτογραφίες ή βίντεο, μιλάει αφ' εαυτού χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερο σχολιασμό.
Στη συζήτηση των εικοσιπέντε λεπτών που μεσολάβησε αναφέρθηκαν, όπως γνωρίζουμε σήμερα, τρία κυρίως θέματα: 1) η μεταφορά της έδρας του Πατριαρχείου εκτός Τουρκίας, 2) η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής Χάλκης, και 3) η εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία.
- Ως προς το πρώτο σημείο, σύμφωνα με την ομογενειακή εφημερίδα "Εθνικός Κήρυξ" της Νέας Υόρκης, « Όταν [σ.σ. ο Βαρθολομαίος] ανέφερε στον πρόεδρο Τραμπ τις πιέσεις της Τουρκίας, [...] ο Τραμπ [...] έθεσε το ερώτημα 'γιατί το Πατριαρχείο δεν φεύγει από την Τουρκία αφού πιέζεται;' ».
- Σχετικά με το δεύτερο σημείο. όταν ο Πατριάρχης παρακάλεσε τον πρόεδρο να μεσολαβήσει στον Ερντογάν για το θέμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής, ο πρόεδρος διαβεβαίωσε τον Πατριάρχη ότι "θα μιλήσει σχετικά" στον τούρκο ομόλογό του...
- Όσον αφορά στο Ουκρανικό ζήτημα που έθεσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ρωτήθηκε αιφνιδιαστικά ο Πατριάρχης για διάφορες επίμαχες πλευρές της διαδικασίας χορήγησης του Τόμου Αυτοκεφαλίας (εκμέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου το 2019) με τον οποίο ιδρύθηκε η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας.
Στον εκκλησιαστικο-ομογενειακό χώρο δεν σημειώθηκαν εξελίξεις με την ευκαιρία της πατριαρχικής επίσκεψης. Οι εκδηλώσεις που οργανώθηκαν επί τή ευκαιρία, περιορίσθηκαν στα συνηθισμένα δείπνα και σε εκκλησιαστικές τελετές με τη συμμετοχή κυρίως του γνωστού όμιλου των "Αρχόντων" και άλλων εύπορων παραγόντων της ελληνοαμερικανικής κοινότητας με αισθητή απουσία, αν όχι εύσχημο αποκλεισμό, των παραδοσιακών εκπροσώπων της Ομογένειας. Στις ομιλίες του Πατριάρχη δεν έγινε καμιά αναφορά στα βασικά ζητήματα που απασχολούν σήμερα το ευρύτερο σώμα της Ομογένειας: τη διατήρηση της Ελληνικής Γλώσσας, το κλείσιμο δεκάδων ελληνικών απογευματινών σχολείων αλλά και την ανησυχητική εικόνα του γενικού μαρασμού στον οποίο έχει περιπέσει η Ομογένεια την τελευταία εικοσαετία.
Η δημοσιογραφική κάλυψη της πατριαρχικής επίσκεψης, ενώ αρχικά φάνηκε να είναι σφαιρική, διευρυμένη με θεμιτές επισημάνσεις και κρίσεις, απότομα περιορίσθηκε σε "στεγνή" ειδησεογραφική περιγραφή των διαφόρων φάσεων της επίσκεψης. Υπήρξαν μάλιστα ελληνικά κρατικά μέσα που μετέδωσαν ανακριβή στοιχεία και άλλα που θέλησαν να μετατρέψουν την απροσδόκητη αποτυχία της επίσκεψης στο Λευκό Οίκο σε επιτυχία με το επιχείρημα ότι "Όταν ένας ηγέτης, είτε είναι πολιτικός είτε εκκλησιαστικός, έχει την ευκαιρία μίας συνάντησης με τον Αμερικανό Πλανητάρχη είναι μία επιτυχία" (Βλ.. Hellas Journal, Ο Οικουμενικός Πατριάρχης πέρασε το κατώφλι του Λευκού Οίκου και έφυγε αλώβητος..., 16/09/2025). Η ξαφνική μεταστροφή των ΜΜΕ, σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, αποδίδεται σε "ευγενή παρέμβαση" του Έλληνα πρωθυπουργού που αντιλήφθηκε εγκαίρως πόσο αρνητικός θα ήταν ο αντίκτυπος της "θλιπτικής" επίσκεψης τόσο για το Πατριαρχείο όσο καί για την Ελλάδα και την κυβέρνησή της. (Βλ. ΚΑΛΑΜΙ ̈Το ταξίδι πατρ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ. - Λευκός Οίκος, υποτίμηση της επίσκεψης, θέαμα θλιπτικό" - https://kalami.us/2025/omogeneia/vothrolomaios-usa-sep25a.html καί Χαράλαμπου Νταγάκη, "Και τώρα οι συνέπειες (Βαρθολομαίος, Λευκός Οίκος" (ΚΑΛΑΜΙ - 21 Σεπ. '25 - https://kalami.us/2025/omogeneia/vothro-WH-sep25_synepeies.html).
__________
Η Σύνοδος του Φαναρίου --η δοτή ομάδα ιεραρχών που περιβάλλει τον Βαρθολομαίο και η οποία υποτίθεται "συναποφασίζει" ως σώμα για την πορεία του Πατριαρχείου και της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε πολλούς τομείς -- απέφυγε, σε αντίθεση με όσα έπραττε σε άλλες εποχές, να αξιολογήσει εις βάθος την πατριαρχική επίσκεψη στο Λευκό Οίκο προκειμένου να εξαχθούν τα απαραίτητα συμπεράσματα και αποφευχθούν παρόμοιες "εκπλήξεις" στο μέλλον. Ακολουθώντας την πρακτική που εφαρμόζεται την τελευταία 30ετία, η πατριαρχική σύνοδος παρέκαμψε κάθε συζήτηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αμφισβήτηση του προπαρασκευαστικού χειρισμού της πατριαρχικής αποδημίας εκ μέρους των υπευθύνων.
Ωστόσο, ενώ η σύνοδος υπό την προεδρία του κ. Βαρθολομαίου αποφεύγει συστηματικά την εξέταση ζητημάτων για τον χειρισμό των οποίων δυνατό να επικριθεί ο πρόεδρος της, στον ευρύτερο χώρο της ιεραρχίας του Πατριαρχείου, στην Πόλη και στο εξωτερικό, άρχισαν "ιδιωτικού χαρακτήρα" συζητήσεις εάν και κατά πόσο ο χρόνος ευνοεί την παράδοση της πατριαρχικής σκυτάλης σε κάποιο νεότερο ιεράρχη ακόλουθο μιας γενικά παραδοσιακότερης γραμμής.
Στις συγκρατημένες συζητήσεις ακούγονται, όπως είναι φυσικό, και μερικές δειλές επικριτικές φωνές για τον πατριαρχικό χειρισμό παλαιών και επίκαιρων θεμάτων: - της συνόδου στό Κολυμπάρι Κρήτης, όπου τέσσερις ορθόδοξες εκκλησίες με την "ηχηρή" αποχή τους αμφισβήτησαν ουσιαστικά την πρωτοκαθεδρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου ανάμεσα στις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες,
- της παροχής αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας, όπου λόγω "ατελούς αξιολόγησης των δεδομένων" δεν μπόρεσαν να ξεπερασθούν μέχρι σήμερα οι εντάσεις και εσωτερικές αντιπαραθέσεις, - των διαταραγμένων σχέσεων του Πατριαρχείου με πολλές Ορθόδοξες Εκκλησίες (Ρωσίας, Ιεροσολύμων, Σερβίας και άλλες που κλίνουν προς τη Ρωσία) που έχουν οξυνθεί ακόμη περισσότερο μετά τη σύνοδο της Κρήτης, ώστε να γίνεται συχνά λόγος για "σχίσμα" στον ορθόδοξο κόσμο,
- της περιοδικής ανασυγκρότησης της πατριαρχικής συνόδου με κριτήρια διαφανή, ώστε να διασφαλίζεται η εύρυθμη συνοδική λειτουργία σύμφωνα με την κανονική παράδοση του Πατριαρχείου,
- της ευνοιοκρατίας που προωθείται με την υπερπαραγωγή επισκόπων "αμφίβολης πνευματικότητας",
- της συχνότατης απουσίας του πατριάρχη από την έδρα του, η οποία, κατά τη γνώμη πολλών ιεραρχών, δεν δικαιολογείται αν δεν προωθεί κάποιο συγκεκριμένο πνευματικό ή εκκλησιαστικὀ σκοπό,
- η ανεξέλεγκτη διαχείρηση των οικονομικών του Πατριαρχείου, για τα οποία η "εποπτεύουσα" σύνοδος έχει γενικά πλήρη άγνοια,
- η "σατραπική" διοίκηση του Πατριαρχείου, με τα αυταρχικά ξηλώματα συνοδικών αρχιερέων, αλλά και ενεργών αρχιεπισκόπων (τριών αρχιεπισκόπων Αμερικής: Ιάκωβου, Σπυρίδωνα και Δημητρίου) και μητροπολιτών (Σάρδεων Ευάγγελου, Μεξικού Αθηναγόρα κ.ά.) με χρήση της γνωστής μεθόδου των εξαναγκαστικών παραιτήσεων, μεταθέσεων και εικονικών "προαγωγών" (π.χ. Λάμπης και Σφακίων, και τόσων άλλων).
- η συνεχής αναβολή κάθε προετοιμασίας της πατριαρχικής διάδοχης με αποτέλεσμα να αιωρείται εφιαλτικἀ το ερώτημα αν μετά τον θάνατο του κ. Βαρθολομαίου θα υπάρξει συνέχεια και μέλλον για το Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, κτλ κτλ.
_________
Οι επικρίσεις για τους διάφορους χειρισμούς του κ. Βαρθολομαίου εντάθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την αποτυχία της πατριαρχικής επίσκεψης στο Λευκό Οίκο. Αναφέρονται σχετικά τρεις τεράστιες διπλωματικές "γκάφες":
- δόθηκε στον απρόβλεπτο πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ η αφορμή να θέσει, έστω και πλαγίως, ζήτημα μεταφοράς της έδρας του Πατριαρχείου,
- δεν μπόρεσε να εξασφαλισθεί προεδρική δέσμευση υπέρ της επαναλειτουργίας της Σχολής της Χάλκης, αλλ' απλώς δόθηκε στον πατριάρχη η διαβεβαίωση ότι το θέμα θα θιγεί σε μελλοντική συνομιλία Τραμπ- Ερντογάν (ο οποίος έχει ήδη συγκατατεθεί στην προοπτική επαναλειτουργίας της Σχολής αλλά αποκλειστικά και μόνο ως τμήματος του Πανεπιστημίου της Ισταμπούλ, δηλ. χωρίς πατριαρχική εποπτεία...)
- αποδοκιμάσθηκαν εκμέρους της αμερικανικής ηγεσίας οι πατριαρχικοί χειρισμοί του Ουκρανικού εκκλησιαστικού ζητήματος.
____________
Είναι φυσικό οι αμφισβητούμενοι χειρισμοί εκμέρους του κ. Βαρθολομαίου στους παραπάνω τομείς και προπάντων το "ναυάγιο" της επίσκεψης του στο Λευκό Οίκο να έχουν προβληματίσει σοβαρά την ανά τον κόσμο ιεραρχία του Πατριαρχείου και να πυροδοτούν διάφορες συζητήσεις γύρω από μια ενδεικκνυόμενη --τώρα ή στο προσεχές μέλλον--παραίτηση του κ. Βαρθολομαίου.
Το θέμα φαίνεται να είχε λάβει τελευταίως ανησυχητική για τον κ. Βαρθολομαίο έκταση, ώστε κρίθηκε αναγκαίο να εκπονηθεί σχέδιο αντιπερισπασμού προκειμένου να μετατοπισθεί το κέντρο ενδιαφέροντος της ιεραρχίας. Επιστρατεύθηκε μάλιστα ο γνωστός κληρικός Άλεξ Καρλούτσος από την Αμερική, αν και θεσμικά και άλλως αναρμόδιος, ο οποίος -- με άρθρο του που δημοσιεύθηκε τόσο στην ομογενειακή εφημερίδα ̈Εθνικός Κήρυξ", όσο και σε επίσημη ανάρτηση του διαδικτυακού "Ορθόδοξου Παρατηρητή" της Αρχιεπισκοπής Αμερικής και άλλους εκκλησιαστικούς ιστοχώρους,-- άνοιξε ξαφνικά δημόσια συζήτηση για την συνταξιοδότηση των επισκόπων στα 75 χρόνια τους.
Η εστίαση της συζήτησης μετατοπίσθηκε ταχύτατα από την παραίτηση του πατριάρχη που υπερβαίνει το 85ο έτος της ηλικίας του... στους ίδιους τους ιεράρχες, επισκόπους και μητροπολίτες, οι περισσότεροι των οποίων πλησιάζουν ή και υπερβαίνουν το 75ο της ηλικίας τους.
Η μεθοδευμένη αντίδραση Βαρθολομαίου-Καρλούτσου υπήρξε αποτελεσματική. Η ιεραρχία έπαυσε πάραυτα να εγείρει θέμα πατριαρχικής παραίτησης ... Προς το παρόν και για το εγγύς μέλλον δεν αναμένεται ἀλλη σχετική εξέλιξη. Η συζήτηση περί πατριαρχικής παραίτησης αναβλήθηκε πάλι επ' αόριστο ...
Αλέξανδρος Ρεμούνδος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου