ΤΗΣ ΧΑΛΚΗΣ ΤΟ ΣΗΡΙΑΛ ...

Σωστό σήριαλ έχει καταντήσει το θέμα επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Σχετικά δημοσιεύματα τόσο στα ελληνικά όσο και αμερκανικά ΜΜΕ ανήγγειλαν πρόσφατα ότι η Σχολή θα επαναλειτουργήσει πολύ σύντομα με άδεια των τουρκικών αρχών.

Η είδηση τη φορά αυτή προήλθε από δημοσίευμα του Bloomberg.com (18 Ιουνίου 2026), με 

αφορμή την τελευταία επίσκεψη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στον Πρόεδρο της Τουρκικής

Δημοκρατίας, στις 16 Ιουνίου 2026. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η τουρκική κυβέρνηση

φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας της ιστορικής Θεολογικής Σχολής της

Χάλκης ως πανεπιστημιακού ιδρύματος.

Κατά τη τελευταία 50ετία ο Τύπος, ελληνικός και τουρκικός, βασιζόμενος κυρίως σε σχετικές

ανακοινώσεις του Πατριαρχείου, ασχολήθηκε συχνότατα με το θέμα. Επανειλημμένα έχει

αναφερθεί στην εκκρεμότητα αυτή και ο ίδιος ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος σε συνεντεύξεις

και δηλώσεις του, άλλοτε επισημαίνοντας την αρνητική στάση των Τουρκικών Αρχών και

άλλοτε εκφράζοντας, χωρίς ισχυρά ερείσματα, την ελπίδα για επικείμενη αλλαγή της

πραγματικότητας.

Η ιστορία της Σχολής

Η άλλοτε περίφημη Σχολή που βρίσκεται στο νησί της Χάλκης στην Προποντίδα, κοντά στην

Κωνσταντινούπολη, αποτελούσε για πάνω από ένα αιώνα το εκπαιδευτήριο των ανώτερων

στελεχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Είναι

μακρά η σειρά των Ιεραρχών και πανεπιστημιακών δασκάλων που αποφοίτησαν απ την

ξακουστή Σχολή και υπηρέτησαν κατόπιν από υψηλές θέσεις της παγκόσμιας Ορθοδοξίας,

όπως πιο πρόσφατα οι Οικουμενικοί Πατριάρχες Γερμανός Ε΄, Γρηγόριος Ζ΄, Φώτιος Β΄,

Βενιαμίν, Μάξιμος Ε΄, Αθηναγόρας, Δημήτριος, Βαρθολομαίος, οι Αλεξανδρείας Νικόλαος Στ΄

και Παρθένιος, ο Αντιοχείας Ηλίας, ο εθνομάρτυρας Σμύρνης Χρυσόστομος, ο Αμασείας

Γερμανός Καραβαγγέλης, οι αρχιεπίσκοποι Αθηνών Χρύσανθος και Χρυσόστομος Β΄, οι

αρχιεπίσκοποι Αμερικής Αλέξανδρος, Μιχαήλ, Ιάκωβος και Σπυρίδων, οι αρχιεπίσκοποι

Θυατείρων Γερμανός και Αθηναγόρας, σπουδαίοι θεολόγοι όπως ο Χρήστος Ανδρούτσος και

ο αρχιμ. Βασίλειος Στεφανίδης που δίδαξαν στη Χάλκη και κατόπιν στο πανεπιστήμιο

Αθηνών όπως και άλλοι πολλοί.

Η σχολή έκλεισε το 1971, όταν η Τουρκία έθεσε τη θρησκευτική εκπαίδευση σε καθεστώς

κρατικού ελέγχου. Συγκεκριμένα, έπειτα από απόφαση του τουρκικού Συνταγματικού

Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία τα ιδιωτικά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης όφειλαν

να υπάγονται σε κρατικά πανεπιστήμια. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με Πατριάρχη τότε τον

Αθηναγόρα, δεν αποδέχθηκε αυτή την προϋπόθεση, με αποτέλεσμα τη διακοπή της

λειτουργίας της σχολής, η οποία παραμένει κλειστή μέχρι σήμερα.

Το ιστορικό των συνεννοήσεων

Επανειλημμένες συνεννοήσεις μεταξύ Πατριαρχείου και Άγκυρας στη διάρκεια των 50 ετών

που ακολούθησαν, αποδείχθηκαν άκαρπες. Οι Τουρκικές αρχές τάχθηκαν σταθερά κατά της

επαναλειτουργίας της Σχολής ως ανώτερου εκπαιδευτικού ιδρύματος υπαγόμενου στο

Πατριαρχείο, αρνούμενες να θεωρήσουν την επαναλειτουργία ως θέμα θρησκευτικής

ελευθερίας και μειονοτικών δικαιωμάτων, επιμένοντας να συνδέουν το όλο ζήτημα με το

καθεστώς των μουφτήδων της Κομοτηνής.

Σύμφωνα με τις πρόσφατες τουρκικής προέλευσης πληροφορίες του Bloomberg.com, το

τελευταίο τουρκικό σχέδιο προβλέπει τα εξἠς:

η Σχολή, ως νέο ίδρυμα, θα ενσωματωθεί στο επίσημο σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης

της Τουρκίας. Τα ακαδημαϊκά προγράμματα θα λειτουργούν υπό την εποπτεία του

Τουρκικού Υπουργείου Παιδείας, ενώ οι εισαγωγές φοιτητών θα πραγματοποιούνται μέσω

των εθνικών εξετάσεων εισαγωγής στα πανεπιστήμια της χώρας. Η προτεινόμενη δομή θα

περιλαμβάνει επίσης μια θεολογική σχολή, επιτρέποντας την εκπαίδευση ορθόδοξων

κληρικών στην Τουρκία για πρώτη φορά μετά από περισσότερες από πέντε δεκαετίες.

Ωστόσο, το δημοσίευμα του Bloomberg, όπως και τα λοιπά ΜΜΕ, αποφεύγουν να

διευκρινήσουν σε ποια σημεία του τουρκικού σχεδίου υπάρχει σύγκλιση των δύο πλευρών

και σε ποια ελαφρά ή σημαντική απόκλιση.

Πρόσφατες εξελίξεις

Μετά το παραπάνω ταξίδι-αστραπή του Πατριάρχη στον Πρόεδρο της Τουρκικής

Δημοκρατίας, στις 16 Ιουνίου 2026, ανακοινώθηκε ότι ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ

Ερντογάν έδωσε εντολή για επανάληψη των συνομιλιών σχετικά με την επαναλειτουργία

της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, παραπέμποντας (δηλ. για άλλη μία φορά), το θέμα της

Χάλκης, στο Ανώτατο Συμβούλιο Εκπαιδεύσεως της Τουρκίας.

Σύμφωνα με το Bloomberg, οριστικοποιήθηκε κατά την παραπάνω συνάντηση ένα

προσχέδιο συμφωνίας ενώ, όπως υπογραμμίζουν άλλα ΜΜΕ, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής

τουλάχιστον κανένα χρονοδιάγραμμα για πιθανή επαναλειτουργία της Σχολής, καθώς δεν

έχει ακόμη συμφωνηθεί το καθεστώς λειτουργίας της.

Παρατηρείται ακόμη ότι δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο εμπεριστατωμένο σχέδιο

στρατηγικής, κάτι σαν οδικός χάρτης, αλλά όλα είναι ρευστά και στα λόγια, καθότι --

όπως διασαφητικά γράφεται-- από πατριαρχικής πλευράς η στόχευση δεν είναι τόσο

ουσιαστική, όσο «προσωπική» για τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο.

Τα σχόλια

Ο μητροπολίτης Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, εκπρόσωπος του Πατριάρχη, σχολιάζοντας την

απόφαση του Ερντογάν, δήλωσε ότι το θέμα έχει εισέλθει σε «νέα φάση», και ότι ύστερα

από δεκαετίες αδράνειας, «το νερό μπήκε στ’ αυλάκι», ενισχύοντας την εντύπωση για

πιθανή επίτευξη συμφωνίας ως προς το νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο λειτουργίας της

σχολής --πράγμα που θα επέτρεπε τελικά την επαναλειτουργία της Σχολής.

Ο ομογενειακός Τύπος, απ την πλευρά του, παρατηρεί ότι εάν επαναλειτουργήσει η Σχολή

δεν θα είναι η δομή της όπως ήταν στο παρελθόν, δηλαδή μία αυτοτελής και αυτόνομη

Θεολογική Σχολή ιερατικής κατευθύνσεως ... Εάν επαναλειτουργήσει η Σχολή θα είναι για

ένα διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα, που θα υπάγεται ως «Τμήμα» σε κάποιο Τούρκικο

πανεπιστήμιο. Αυτό σημαίνει ότι οι φοιτητές η πλειάδα των οποίων θα πρέπει να

προέρχεται εκ Τουρκίας θα πρέπει να έχουν ήδη κάνει τις βασικές τους Θεολογικές Σχολές

αλλού, όπως λόγου χάρη στην Ελλάδα, την Αμερική στον Τίμιο Σταυρό Βοστώνης ή σε άλλη

αναγνωρισμένη Θεολογική Σχολή και στη συνέχεια να μεταβαίνουν στη Χάλκη για

μεταπτυχιακά. Τελικά, σημειώνει ο Τύπος, "ακόμα βρισκόμαστε στα πρώτα νηπιακά

βήματα στην προσπάθεια επίτευξης κάποιας συμφωνίας.

Διαπιστώσεις

Απ τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι η αρχική είδηση του Bloomberg.com συμπλέει στην

πραγματικότητα με την τουρκική προπαγανδιστική μηχανή που θέλει να παρουσιάζει την

γείτονα ως μια σύγχρονη χώρα, φιλελεύθερη και προοδευτική η οποία, συμβαδίζοντας με

τις σύγχρονες ιδέες περί ανθρώπινων δικαιωμάτων, θρησκευτικής ελευθερίας κτλ., ανοίγει

μέχρι και ορθόδοξη θεολογική σχολή στο χώρο τουρκικού πανεπιστήμιου. Το ίδιο μπορεί να

λεχθεί και για τις σχετικές επεξηγηματικές δηλώσεις του μητροπολίτη Χαλκηδόνος

Εμμανουήλ που γνωστοποιεί ότι το θέμα μπήκε στην τελευταία ευθεία και επομένως η

Σχολή θα επαναλειτουργήσει σύντομα, σύμφωνα --πως αλλιώς;-- με το παραπάνω τουρκικό

σχέδιο που αποκάλυψε το Bloomberg.

Οι διάφοροι σχολιαστές συγκλίνουν στην άποψη ότι το τουρκικό σχέδιο είναι ουσιασικά

δώρο άδωρο, διότι το ζητούμενο εδώ δεν ήταν μόνο αν θα επαναλειτουργήσει ή όχι η Σχολή,

αλλά πώς και με ποιά μορφή θα επαναλειτουργήσει,

-- ως ίδρυμα του Πατριαρχείου προς εξυπηρέτηση βασικότατων αναγκών της Εκκλησίας

όπως κάποτε ήταν;

-- ή ως παράρτημα κάποιου τουρκικού πανεπιστημίου, χωρίς Πατριαρχική επιρροή ή

δυνατότητα εκκλησιαστικής παρέμβασης, με σκοπό την προβολή της Τουρκίας ως

φιλελεύθερης πολυθρησκειακής χώρας;

Το ερώτημα ωστόσο που πλανάται στους κύκλους πολλών κληρικών αλλά και εκπρόσωπων

του ακαδημαϊκού κόσμου, είναι γιατί ένα θέμα ζωτικής σημασίας αντιμετωπίσθηκε όλα

αυτά τα χρόνια τόσο χλιαρά και υποτονικά, αντί να χρησιμοποιηθούν όλα τα μέσα που έχει

στη διάθεσή του το Πατριαρχείο; Για τους κύκλους αυτούς παραμένει ανεξήγητος ο λόγος για

τον οποίο ο κ. Βαρθολομαίος θέλησε να χειρισθεί το θέμα μόνος και κατ΄ αποκλειστικότητα.

Είναι πολλοί που θεωρούν ότι έπρεπε να είχαν δραστηριοποιηθούν οι αρχιεπισκοπές και

μητροπόλεις σε όλο τον κόσμο κινητοποιώντας όχι μόνο τον ελληνισμό της διασποράς αλλά

και διεθνείς οργανισμούς ώστε να επιτευχθεί κάποια ευαισθητοποίηση του πολιτικού

κόσμου στις ΗΠΑ, Καναδά, ευρωπαϊκές χώρες, Αυστραλία κτλ. Είναι προφανές ότι η

ακινητοποίηση --είτε σκόπιμη είτε οφειλόμενη σε μειωμένη διορατικότητα-- των

μητροπόλεων και αρχιεπισκοπών επέτρεψε στη Τουρκία να δράσει ανενόχλητα, χωρίς

διεθνείς παρεμβάσεις, προδικάζοντας έτσι την έκβαση της όλης υπόθεσης και οδηγώντας

στα γνωστά και μη αναστρέψιμα πλέον αποτελέσματα.

Η Τουρκία, χωρίς διεθνή ανάμιξη, πέτυχε αθόρυβα να μεταθέσει το βάρος της συζήτησης

από την αναστολή λειτουργίας της Σχολής της Χάλκης στην παραδοσιακή μορφή της και να

επιβάλει ένα άσχετο πανεπιστημιακό κατασκεύασμα υπό τον απόλυτο έλεγχό της, χωρίς

πατριαρχική επιρροή και δυνατότητα εκκλησιαστικής παρέμβασης. Αναμφίβολα πρόκειται

για θρίαμβο της τουρκικής διπλωματίας και ταυτόχρονη εξευτέλιση της θρυλλούμενης

βυζαντινής δήθεν πατριαρχικής διπλωματικής δεινότητας που οδήγησε στο να χαθεί για

πάντα η ευκαιρία ανασύστασης του βασικού ιδρύματος που εξασφάλιζε την επιβίωση του

Πατριαρχείου.

Σε κάθε περίπτωση, όπως γράφει μεγάλη ομογενειακή εφημερίδα, οι διαρκείς --κάθε χρόνο

σχεδόν-- εξαγγελίες του πατριάρχη Βαρθολομαίου για επαναλειτουργία της Σχολής της

Χάλκης έχουν ως απτό αποτέλεσμα το να εκτίθεται μόνο ο Πατριἀρχης... Οι τραμπικού

στυλ πατριαρχικές εξαγγελίες και ανακοινώσεις είναι --επιεικώς κρίνοντας-- παραπλανητικές

και παραπειστικές. Στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται ούτε στο ελάχιστο για

επαναλειτουργία της Σχολής, δηλ. συνέχιση του παραδοσιακού έργου της, αλλά για

θεσμοθέτηση εξ ολοκλήρου νέου τουρκικού πανεπιστημιακού σχήματος απ΄το οποίο

αποκλείστηκε ολότελα το Πατριαρχείο και το οποίο είναι τελείως άσχετο με την αποστολή

της ιστορικής Σχολής.

Αλέξανδρος Ρεμούνδος

ΚΑΙ ΑΛΛΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων κ. Θεόφιλος --όπως μεταδίδουν τα εισηδεογραφικά πρακτορεία-- έγινε δεκτός στον Λευκό Οίκο, στις 4 Ιουνίου 2026 , και είχε 40λεπτη συνάντηση με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Στο επίκεντρο της συζήτησης τους ο κ. Θεόφιλος έθεσε την προστασία των χριστιανικών κοινοτήτων στη Μέση Ανατολή και τη διασφάλιση της ελευθερίας λατρείας στους Αγίους Τόπους, καθώς κατά την περίοδο αυτή παρατηρείται "έντονη περιφερειακή αστάθεια, με τις χριστιανικές κοινότητες στον Λίβανο, τη Συρία και τους Αγίους Τόπους να βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες προκλήσεις και κινδύνους".

Ο Πατριάρχης Θεόφιλος, εκφράζοντας την ανησυχία του στον Αμερικανό Πρόεδρο για την κατάσταση των χριστιανικών κοινοτήτων στην ευρύτερη περιοχή, υπογράμμισε ότι η προστασία τους δεν αποτελεί μόνο θρησκευτικό ζήτημα, αλλά και παράγοντα σταθερότητας, συνύπαρξης και ειρήνης.

Απ' την αναμνηστική φωτογραφία που δόθηκε στον Τύπο διαφαίνεται ότι η συζήτηση εξελίχθηκε σε εγκάρδιο κλίμα, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ δε συνηθίζει να αποκρύπτει τη διάθεση και τα συναισθήματα του. Εικάζεται επἰσης ότι ο Πρόεδρος έτεινε ευήκοο ούς στα αιτήματα του κ. Θεόφιλου παρά τη δεδομένη συμμαχία ΗΠΑ-Ισραήλ και την προσωπική φιλία του με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπ. Νετανάχιου.

Ωστόσο, παραμένει ασαφής ο λόγος για τον οποίο υψώνονται επικριτικές φωνές για τη ολοφάνερη αυτή επιτυχία του Πατριάρχη Ιεροσολύμων. Ο κ. Θεόφιλος, όταν έθεσε υπόψη του Τραμπ τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το Πατριαρχείο του στους εβραιοκρατούμενους Αγίους Τόπους, δεν έλαβε ως απάντηση το τρανταχτό εκείνο "και γιατί τότε δεν μεταφέρετε την έδρα σας αλλού;" που ο Τραμπ απεύθυνε στον Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο κατά την "θλιπτική" επίσκεψη του τελευταίου στον Λευκό Οίκο στις 15/09/2025 (Βλ. "Επίκαιρη πάλι η παραίτηση Βαρθολομαίου" https://pnemorem1.blogspot.com/2026/02/blog-post_14.html ).

Φωνές απ' την Κωνσταντινούπολη (Φως Φαναρίου) , με περιορισμένη απήχηση στον ελληνικό θρησκευτικό διαδίκτυο (Εξάψαλμος), ελέγχουν τον κ. Θεόφιλο για προκλητική αγνόηση του παληού "ευεργέτη" του, κ. Βαρθολομαίου, εγείροντας συνάμα και θέματα εκκλησιαστικής τάξης και δικαιοδοσίας. Το Φανάρι ενημερώθηκε σχετικά, όπως εξηγούν, την «τελευταία στιγμή», "οπότε η επίσκεψη Θεόφιλου στον Τραμπ είναι ένα μυστήριο, ως προς τον σκοπό και το timing".

Είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς πού αποβλέπει η κριτική αυτού του είδους και αν αυτή συμβάλει στην αποκατάσταση μιας κανονικής σχέσης μεταξύ των Πατριαρχείων Κωνσταντινούπολης και Ιεροσολύμων. Βέβαιο είναι, σύμφωνα με εκκλησιαστικούς παρατηρητές, ότι η τόσο προσφιλής στον κ. Βαρθολομαίο συγκρουσιακή αντιμετώπιση διορθοδόξων θεμάτων, δεν απέφερε καρπούς στο παρελθόν και δεν κρίνεται διόλου ως η πλέον ενδεδειγμένη υπό τις σημερινές συνθήκες...

Αλέξανδρος Ρεμούνδος

Το πρωινό της Τρίτης 29 Μαΐου 1453, Εάλω η Πόλις

Το πρωινό της Τρίτης 29 Μαΐου 1453, Εάλω η Πόλις

Τί υπερασπίζονταν; Την πόλη τους; Μια πόλη κράτος, ρημαγμένη, απομονωμένη από συμμάχους και «φίλους», φόρου υποτελή στον εχθρό που τώρα τους πολιορκούσε. Μόνο τα σκήπτρα και το στέμμα, οι βαρύγδουποι παλατιανοί τίτλοι (τάχα «μεγάλοι δούκες» και «πρωτοβεστιάριοι» και «πρωτοσπαθάριοι» και «κατεπάνω») και οι φθαρμένες αυτοκρατορικές πορφυρές στολές είχανε μείνει να θυμίζουν την κάποτε Βασιλεύουσα Πόλη, χωρίς πραγματικό Βασίλειο πιά.

Όλη η Μικρά Ασία και η Ανατολή είχαν χαθεί, η Θεσσαλονίκη και η υπόλοιπη Ελλάδα, η Κύπρος, η Κρήτη και τα νησιά του Αιγαίου, ο Βόσπορος, μαζί και οι χώρες του Ευξείνου Πόντου είχαν καταληφθεί χρόνια πριν κι όμως, η σκιώδης «αυτοκρατορία» φάνταζε στα μάτια τους σημαντική τόσο, που ακόμη διαγκωνίζονταν, αλληλοεξοντώνονταν όπως παλιά, οικογένειες ολόκληρες για την επιρροή ή την κατάληψη της «εξουσίας». Πόσο τυφλοί μπορεί να ήταν να μην «ήξευραν τί άξιζαν αυτά, τί κούφια λόγια ήσανε αυτές η βασιλείες»;

Την ιδέα της αιώνιας Χριστιανικής Αυτοκρατορίας και «Του Χριστού την Πίστη την Αγία»; Που από δεκαετίες πριν, είχαν εξευτελίσει ως ανταλλακτική αξία στο βωμό της (μικρο)πολιτικής σκοπιμότητας, κάνοντας ως επαίτες γλοιώδεις ρεβεράντζες στη Ρώμη και στη Βενετία, αποδεχόμενοι ταπεινώσεις, επιδιώκοντας γάμους πριγκιπισσών τους με Οθωμανούς ηγεμόνες, προκαλώντας εκκλησιαστικές έριδες, προκειμένου να εξασφαλίσουν από οπουδήποτε, την ελάχιστη υπόσχεση υποστήριξης.

Ενότητα και εντιμότητα δα, δεν είχανε σπουδαία ! Θησαυρούς, χρυσάφι και κοσμήματα βγάλανε από τα σεντούκια και τις κρυψώνες τους μετά την Άλωση, εύποροι ευγενείς, που υποκριτικά τούς αρνιόντουσαν στον «αυτοκράτορά» τους την ώρα της ανάγκης για να τους προσφέρουν τώρα στον Πορθητή, σε αντάλλαγμα της εύνοιάς του. Ως και την τελευταία στιγμή, οι χριστιανοί μισθοφόροι κωμικά αρνούνταν να κρατήσουν τις θέσεις τους αν δεν πληρώνονταν τα μεροκάματά τους, οι ανθενωτικοί μάχονταν τους ενωτικούς και οι Γενοβέζοι μισούσαν και πρόδιδαν τους Βενετσιάνους, όλοι μαζί δε, προσμέναν να συμβεί ένα σωτήριο θαύμα. Κι όταν κάθε ελπίδα εξωτερικής βοήθειας είχε πιά χαθεί, απογυμνωμένοι, έντρομοι αμαρτωλοί την ώρα της κρίσεως, γονυπετείς, δέονταν στην Παναγία υπέρ αφέσεως των αμαρτιών και σωτηρίας της πόλης, την ίδια στιγμή κοιτώντας δεισιδαίμονες, περιδεείς, το ολόγιομο φεγγάρι για να διακρίνουν το σημάδι της εκπλήρωσης της προφητείας του Μ. Κωνσταντίνου για το χαμό της Πόλης.

Κι αφού λοιπόν ήταν όλα ήδη χαμένα, μάταια, από καιρό συντελεσμένα, τί υπερασπίζονταν με τόσο πάθος στους προμαχώνες ως το τέλος;

Ίσως, σκέφτομαι, περισσότερο από κάθε τι υλικό, υπερασπίζονταν την ανθρώπινή τους αξιοπρέπεια, την ιστορία και τη «Ρωμαίικη» τιμή τους, ένα αλλιώτικο ήθος, που -όταν πια το αναπότρεπτο τέλος έγινε ορατό- αναδύθηκε, μέσα από τις μικρότητες και τις αποτυχίες, τις ιδιοτέλειες, την αχρειότητα και τη ματαιοδοξία τους, και νοιώσανε στο αίμα τους τον παλμό του υπερχιλιόχρονου ελληνορωμαϊκού και χριστιανικού κόσμου και μια απόφαση να τον υπερασπιστούν.

Η απάντηση άλλωστε του Κωνσταντίνου στην πρόσκληση του Μωάμεθ να παραδοθεί, απηχεί το «Μολών λαβέ» των Θερμοπυλών και προοιωνίζεται τα Δερβενάκια, το «ΟΧΙ» του ’40 και τόσα αναρίθμητα άλλα. Ίσως, η ηρωική όσο και μάταιη αντίσταση στο βέβαιο χαμό τους, η υπεράσπιση της Πόλης στα τείχη που βομβαρδίζονταν ασταμάτητα μέρα νύχτα, οι ξέπνοες μάχες σώμα με σώμα και η ανιδιοτελής θυσία πάνω στις πολεμίστρες ως την τελευταία στιγμή μέσα στη φωτιά και την αντάρα, ξέπλυναν κάθε ντροπή, εξύψωσαν κάθε πτώση και διέσωσαν ως τώρα, με ζωντανή αιμάτινη γραμμή μες τους αιώνες, αυτό το αγωνιστικό ήθος, την ελληνική τρέλα, την τιμή και την περηφάνια της φυλής μας. Και ίσως γι’ αυτό τούτη η επέτειος, τόσο πολύ μας διακινεί και μας πονάει ακόμα.

*Η εικόνα: «Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος ο αυτοκράτωρ των Ελληνορωμαίων εξέρχεται άτρομος εις την μάχην το 1453 Μαΐου 29». Θεόφιλος Χατζημιχαήλ.

via Grigoris Stratakos

ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΔΙΟΤΥΠΗ

 

Όσοι ασχολούνται με την ιστορία του Απόδημου Ελληνισμού και ειδικά του Ελληνισμού των ΗΠΑ μένουν έκπληκτοι διαπιστώνοντας πόσο πενιχρές είναι οι προσβάσιμες πηγές που αφορούν τα ξεχωριστά εκείνα γεγονότα που σημάδεψαν την πορεία του Ελληνισμού της Αμερικής. Προκειμένου ειδικά για την Εκκλησία της Αμερικής που κατέχει πρωτεύουσα θέση στην ιστορία του εκεί Ελληνισμού, ο ερευνητής έρχεται αντιμέτωπος με μια ιδιότυπη ιστοριογραφία επιδιδόμενη σε περιγραφή γενικοτήτων χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια να επισημάνει και ερμηνεύσει τα σημαδιακά γεγονότα που είναι καθοριστικά για τη ροή του εκκλησιαστικού βίου, καθώς και για την πορεία, ανοδική ή καθοδική, της Ομογένειας.

************** 

Δημοσιεύθηκε πρόσφατα στον Εθνικό Κήρυκα της Νέας Υόρκης άρθρο του Γιώργου Χατζηιωάννου με τίτλο Γράμμα από τη Νέα Υόρκη: «Αγία» προπαγάνδα και «αμαρτωλές» αλήθειες. Στο δημοσίευμα αυτό ο παληός Σύμβουλος Τύπου στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στον ΟΗΕ και στις πρεσβείες Λονδίνου και Μόσχας κ. Χατζηιωάννου αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι Η «μητέρα Εκκλησία» της Κωνσταντινούπολης, μαζί με την Αρχιεπισκοπή Αμερικής, είναι όμηροι στα χέρια της Τουρκίας του Ερντογάν.

Ως γνωστό, τη γενική αυτή εκτίμηση, όσον αφορά τουλάχιστο το πρώτο σκέλος της που αναφέρεται ειδικά στη «μητέρα Εκκλησία» της Κωνσταντινούπολης, συμμερίζονται πλήρως οι Έλληνες, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο χώρο της Ομογένειας της Αμερικής. Είναι μια πραγματικότητα που οδυνηρά βιώνουν από κοινού και, μέχρις ενός σημείου, κατανοούν όλοι οι Έλληνες. Ως προς το δεύτερο σκέλος που αφορά την Αρχιεπισκοπή, και συγκεκριμένα τον Ελπιδοφόρο, οι ειδήμονες συγκλίνουν στην άποψη ότι και ο αρχιεπίσκοπος δεν εξαιρείται από την εύλογη υπόνοια της ομηρίας, λόγω κυρίως της έκδηλης φιλοδοξίας του να γίνει ο επόμενος Οικουμενικός Πατριάρχης -- πράγμα που εξηγεί τις στενές του σχέσεις με το καθεστώς Ερντογάν , αλλά και τις ουδέτερες, πλην ευνοϊκές πάντα για την Τουρκία, δηλώσεις του σχετικά με τα εθνικά μας θέματα.

Με δεδομένα τα παραπάνω, δεν πρέπει να εκπλήσσουν όσα στη συνέχεια γράφει ο κ. Χατζηιωάννου: Για λογαριασμό της Άγκυρας οι Βαρθολομαίος και Ελπιδοφόρος προσπαθούν να αδρανοποιήσουν την μαχητικότητα της Ελληνοαμερικανικής Κοινότητας σε ό,τι αφορά τα ελληνικά και κυπριακά εθνικά θέματα, την Παιδεία κ.λπ. Η εκτίμηση αυτή δεν αναφέρεται, βέβαια, μόνο στη δράση της ηγεσίας του Φαναρίου, σήμερα και τώρα, αυτήν ακριβώς την περίοδο. Σύμφωνα με επισημάνσεις ομογενών δημοσιογράφων, η σταδιακή μείωση πρωτοβουλιών εθνικού χαρακτήρα στις ΗΠΑ τεκμηριώνεται ήδη από τα πρώτα χρόνια της πατριαρχίας του κ. Βαρθολομαίου. Η πραγματικότητα αυτή είναι αποτέλεσμα εξω-συνοδικής επιλογής του Φαναρίου, που σημειώνεται για πρώτη φορά επί Βαρθολομαίου, και αποβλέπει στην --μέσα από εκκλησιαστικές μεθοδεύσεις-- καταστολή ή και ματαίωση πρωτοβουλιών της Ομογένειας που θίγουν τα τουρκικά συμφέροντα. Εν ανάγκη και σε περίπτωση που αποδειχθεί αναποτελεσματική η ακολουθούμενη "κατασταλτική μέθοδος, η σημερινή ηγεσία του Φαναρίου δε διστάζει να χρησιμοποιήσει και ριζοσπαστικότερα μέτρα, ασύμβατα με την παράδοσή του και ικανά να ανατρέψουν άρδην τα εκκλησιαστικά δεδομένα. 

**************

Παραμένει αναπόδεικτο αν στη δέσμη της ομηρικής σύγκρουσης του Βαρθολομαίου με τον αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο (σχετικά με το εκκλησιαστικό πραξικόπημα του τελευταίου για ίδρυση Αυτοκέφαλης Εκκλησίας στην Αμερική) συμπεριλαμβάνονταν και τα εθνικά θέματα, όπως φαίνεται να πιστεύει ο Γεώργιος Γεωργαλάς (Η Εκκλησία στο στόχαστρο, 2004). Βέβαιο είναι ότι η Ελληνική Παιδεία δεν πρέπει να αποτέλεσε σημείο προστριβής, καθώς ο Ιάκωβος είχε εγκαταλείψει κάθε προσπάθεια προώθησης της ήδη απ΄ τις αρχές της δεκαετίας. Από πηγές αξιόπιστες προκύπτει μόνο ότι ιεράρχες του Φαναρίου δυσανασχετούσαν πάντοτε για τις εθνικές πρωτοβουλίες του Ιακώβου καθώς αυτές δυσκόλευαν τα πράγματα για το Πατριαρχείο στις σχέσεις του με τις τουρκικές αρχές ή, σύμφωνα με μητροπολίτη μεγάλης πόλης των ΗΠΑ, όλες οι φασαρίες με τα εθνικά θέματα εδώ στην Αμερική δημιουργούν προβλήματα στό Φανάρι.

Αργότερα, κατά την περίοδο 1997-1999 ο σχετικός ρόλος του Βαρθολομαίου έγινε πιο εμφανής, αν όχι απροκάλυπτος. Η εκτίμηση του Χατζηιωάννου βρίσκει την πλήρη επαλήθευση της στην περίπτωση της υποχρεωτικής παραίτησης του αρχιεπίσκοπου Αμερικής Σπυρίδωνα. Κατά τους δημοσιογράφους της εποχής, ενοχλούσαν τον κ. Βαρθολομαίο οι δυναμικές ενέργειες του αρχιεπίσκοπου για την προώθηση της Ελληνικής Παιδείας (βλ. Έκθεση Ρασσιά) αφενός και αφετέρου η έντονη δράση του προκειμένου να οργανώσει σε ορθολογικές βάσεις το ελληνοαμερικανικό λόμπι με σκοπό την προώθηση των εθνικών θεμάτων κατά τρόπο συστηματικό.

Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος της ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ της εποχής εκείνης (11 Ιουλίου 1999) Η Κύπρος τρώει τον Σπυρίδωνα με την επεξήγηση: έντονη ανησυχία του κ. Βαρθολομαίου για την κινητικότητα του Αρχιεπισκόπου Αμερικής στο Κυπριακό που κορυφώνεται με το αυστηρό διάβημα προς τον πρόεδρο Κλίντον, το οποίο θα κληθεί να προσυπογράψει το ελληνοαμερικανικό λόμπι. Παρόμοια δημοσιεύματα εμφανίσθηκαν σε μεγάλο αριθμό ελληνικών ΜΜΕ στην Ελλάδα, Κύπρο, Αμερική και Αυστραλία (ἙΘΝΟΣ, ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, ΚΑΛΑΜΙ, ΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΟΣ της Λευκωσίας, ΕΣΕΙΣ, ΔΡΑΣΙΣ, ΔΑΥΛΟΣ, ΚΕΠ (Κέντρο Εκκλησιαστικής Πληροφόρησης), ΓΝΩΜΗ, ΑΚΤΙΝΕΣ, TGA Αυστραλίας κ.ά.).

Μετά την σύντομη ποιμαντορία του Αρχιεπίσκοπου Σπυρίδωνα --που θεωρείται η τελευταία προσπάθεια αντίστασης σε μια ολοκληρωτική εισβολή του Βαρθολομαίου στη αρχιεπισκοπική διοίκηση της Αμερικής-- παρατηρείται στην Εκκλησία και Ομογένεια των ΗΠΑ μια κατακόρυφη μείωση του ενδιαφέροντος για τα εθνικά θέματα και την Ελληνική Παιδεία, για να ακολουθήσει λίγα χρόνια αργότερα, επί αρχιεπίσκοπου Δημητρίου, και το μοιραίο κλείσιμο δεκάδων ελληνικών κοινοτικών σχολείων.

**************

Οι σύγχρονοι ιστοριογράφοι της Εκκλησίας της Αμερικής, στα βιβλία ή στις πανεπιστημιακές μελέτες ή στα άρθρα τους στις κάθε είδους εγκυκλοπαίδειες, παρακάμπτουν γενικά το βασικό κεφάλαιο της ιστορίας της Αρχιεπισκοπής Αμερικής σε σχέση με τα ελληνικά εθνικά θέματα. Περιορίζονται κατά κανόνα σε μια χρονογραφική παρουσίαση των σπουδαιοτέρων τοπικών εκκλησιαστικών δρώμενων χωρίς ιδιαίτερη ανάλυση και διασύνδεση τους με τη ζυμωσιογόνα πραγματικότητα που χαρακτηρίζει την διοίκηση του Φαναρίου. Η ιστοριογραφία αυτού του είδους τείνει να εστιάζει τις σχέσεις Πατριαρχείου- Αρχιεπισκοπής Αμερικής στο καθιερωμένο εκκλησιαστικο-κανονικό Δίκαιο που τις διέπει και που διατυπώνεται επίσημα στα καταστατικά και τους κανονισμούς της Αρχιεπισκοπής. Αποφεύγει η ιστοριογραφία αυτή να εμβαθύνει την έρευνα της στους πολυποίκιλους τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται και υλοποιείται αυτό το Δίκαιο έμπρακτα, στη καθημερινή ζωή της Εκκλησίας της Αμερικής και ιδίως στις σχέσεις αρχιεπισκόπου- μητροπολιτών ΗΠΑ-Πατριάρχη. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ιστορία της Αρχιεπισκοπής Αμερικής εξετάζεται συνήθως αυτονομημένα, ενώ αποτελεί βασικά και κατ' ουσία ιστορία παραρτηματική του Πατριαρχείου, ιδίως κατά την περίοδο πατριαρχίας του Βαρθολομαίου, γνωστής για τις παντοειδείς επεμβάσεις της στη διοίκηση της Αρχιεπισκοπής Αμερικής.

Η ιστορία της Αρχιεπισκοπής Αμερικής όσον αφορά τα ελληνικά εθνικά θἐματα, την Ελληνική Παιδεία στις ΗΠΑ καί την επιβίωση της ελληνικής Ομογένειας πρέπει --για νάναι ρεαλιστική και αξιόπιστη-- να θεωρηθεί με τις διόπτρες εστιασμένες στο κεφάλαιο των σχέσεων του Φαναρίου με τις τουρκικές αρχές. Είναι ο ασφαλέστερος τρόπος προκειμένου να κατανοηθεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται και πορεύεται σήμερα η Ομογένεια της Αμερικής. Αλλά ακόμη και στη τελευταία προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας της Εκκλησίας της Αμερικής απὀ τον Αλέξανδρο Κιτρόεφ, η πραγματικότητα αυτή δεν φαίνεται να ελκύει ούτε την ελαχιστότερη προσοχή του συγγραφέα...

**************

Οι παραπάνω εκτιμήσεις του Ι. Χατζηιωάννου αποκτούν σήμερα ιδιαίτερη σημασία ενόψει της τουρκικής «νομιμοποίησης» της «Γαλάζιας Πατρίδας» του Ταγίπ Ερντογάν. Ο νέος αυτός νόμος θα προβλέπει τουρκικά δικαιώματα, έλεγχο και δικαιοδοσία στο μισό ελληνικό Αιγαίο, στα μισά ελληνικά νησιά του, στη Θράκη και μέχρι σε πάνω από τη μισή Κρήτη, ένα κομμάτι της Άνδρου και γενικά σε ό,τι ελληνικό βρίσκεται ανατολικά του 25ου Μεσημβρινού που χωρίζει το Αιγαίο στη μέση.

Όπως παρατηρεί σχετικά ο Χατζηιωάννου : Δυστυχώς πλησίασε πάρα πολύ η ώρα που θα πληρώσουμε όλοι μας με προσωπικό οδυνηρό τίμημα την αδιαφορία μας για τα εθνικά θέματα της Ελλάδας και της Κύπρου. Θα πληρώσουμε σκληρά κυρίως γιατί προωθήσαμε ή ανεχτήκαμε τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ελπιδοφόρο (σσ. εκτελεστικό όργανο του Βαρθολομαίου) στο ρόλο του «ηγέτη» και «εκπροσώπου» της Ελληνοαμερικανικής Κοινότητας (Γιώργου Χατζηιωαννου, Γράμμα από τη Νέα Υόρκη: Μας διώχνουν ακόμη και από τα νησιά μας οι αθεόφοβοι; -16 Μαϊου 2026).

Αποτελεί ομόφωνη άποψη των ομογνειακών φορέων ότι ο Ελληνισμός της Αμερικής, καλά οργανωμένος, θα είχε να προσφέρει πολλά στον αγώνα για την προάσπιση και προώθηση των εθνικών μας θεμάτων στην Ουάσιγκτον όπου λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για τη σημερινή Ελλάδα και το αύριο σύνολου του Ελληνισμού. Ενώ άλλοτε, πριν τριάντα χρόνια, είχε ξεκινήσει να ανασυντάσσονται οι δυνάμεις του Ελληνισμού της Αμερικής, σημαδιακά εκκλησιαστκά γεγονότα ανέτρεψαν αυτή την πορεία που υποσχόταν πολλά. Εκτοτε --ὀπως διαπιστώνουν αξιόπιστοι ιστοριογράφοι-- η Ομογένεια περιέπεσε σε πρωτοφανή αδράνεια και τελικά στο σημερινό της μαρασμό, χωρίς ελληνικά σχολεία, χωρίς εθνικἠ δράση, πνέοντας αργά και σταθερά τα λοίσθια....

Αλέξανδρος Ρεμούνδος

ΠΥΚΝΩΝΟΥΝ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ...

Πυκνώνουν τα σύννεφα πάνω από την πατριαρχία του κ. Βαρθολομαίου, η οποία πλησιάζει προς την φυσιολογική ολοκλήρωσή της παρά τις προσπάθειες της Ελληνικής Πολιτείας να την παρατείνει με υποστήριξη... Στο συμπέρασμα αυτό οδηγούν ομογενειακά και άλλα δημοσιεύματα που πληθαίνουν τον τελευταίο καιρό. Σ' αυτά πλαγίως συχνά, αλλά και χωρίς περιστροφές πολλές φορές, υπογραμμίζεται ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αν πρόκειται να επιβιώσει μετά το σημερινό πατριάρχη, έχει ανάγκη αλλαγής ρότας. Απαραίτητη για το σκοπό αυτό -- όπως τονίζεται -- κρίνεται η καλοπροαίρετη μεν αλλά και απροκατάληπτη αξιολόγηση της τελευταίας 35ετούς πατριαρχίας ώστε να εντοπισθούν οι οποιεσδήποτε θετικές της πλευρές και, ταυτόχρονα, να επισημανθούν οι πολλές ή λίγες αρνητικές της επιπτώσεις στη ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Μόνο αν εξαχθούν τα ενδεικνυόμενα αντικειμενικά συμπεράσματα -- σημειώνει ο Τύπος -- θα καταστεί δυνατή η χρειαζούμενη χάραξη νέας γραμμής πλεύσης προκειμένου αρθεί το Πατριαρχείο στο ύψος των περιστάσεων ανταποκρινόμενο στις πολυποίκιλες προκλήσεις, θρησκευτικές και διεθνείς, της νέας εποχής.

Απ' τις διάφορες εκτιμήσεις που τα ΜΜΕ διατυπώνουν για την σημερινή ηγεσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου άλλες είναι λίγο ή περισσότερο γνωστές και άλλες, αυστηρότερες, εκφράζονται τώρα για πρώτη φορά προκαλώντας νέα ερωτηματικά. Συνήθως η μέχρι τώρα κριτική εστιαζόταν σε δημοσιογραφικές κυρίως περιγραφές σχετιζόμενες με τον σατραπισμό που χαρακτηρίζει γενικά τις αποφάσεις και ενέργειες της ηγεσίας του Φαναρίου.

Στα συγκεκριμένα θέματα με τα οποία ασχολήθηκε κατά καιρούς η έντυπη ή διαδικτυακή δημοσιογραφία συμπεριλαμβάνονται ο υποβαθμισμένος ρόλος της πατριαρχικής συνόδου, η εκλογή και συχνή παύση αρχιερέων, οι συγκρούσεις με άλλα ορθόδοξα πατριαρχεία και Αυτοκέφαλες Εκκλησίες, η συχνότητα των πατριαρχικών μετακινήσεων, οι χαίνουσες πληγές στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, οι σχέσεις του Πατριαρχείου με τις τουρκικές αρχές, η αποτυχία της τελευταίας πατριαρχικής επίσκεψης στο Λευκό Οίκο.

Ακολουθεί σύντομη αναλυτική παρουσίαση των θεμάτων με τα οποία ασχολήθηκε μέχρι σήμερα ο δημοσιογραφικός κάλαμος:

α) Υποβάθμιση της συνόδου

Ο Τύπος επεσήμανε επανειλημμένα την κατακόρυφη υποβάθμιση του ρόλου της πατριαρχικής συνόδου την τελευταία 30ετία, καθώς έχει ουσιαστικά καταργηθεί η συλλογική διεργασία των θεμάτων και εκλείψει ο διάλογος εντός του συνοδικού πλαισίου. Ενώ οι αποφάσεις του Πατριαρχείου, για λόγους τυπικής εκκλησιαστικής νομιμότητας, φέρουν την σφραγίδα της συνόδου, στην πραγματικότητα υπαγορεύονται τον πρόεδρο της συνόδου, τον πατριάρχη δηλ., και υιοθετούνται ασυζητητί από τους υπόλοιπους αρχιερείς. Ο ρόλος της συνόδου σήμερα έχει περιορισθεί σε μια απλή τυπική επισφράγιση των εύστοχων ή άστοχων προτιμήσεων του Πατριάρχη.

Η παραπάνω υποβάθμιση εξαρτάται άμεσα από τον τρόπο σύνθεσης της συνόδου. Σήμερα τη σύνοδο συνθέτουν αρχιερείς που καλούνται να υπηρετήσουν ως "συνοδικοί" όχι βάσει καθιερωμένου κατάλογου (συνταγμάτιου), όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά από τον ίδιο τον πατριάρχη που καθορίζει ποιός θα συμμετέχει στις εργασίες της συνόδου για μια ορισμένη περίοδο. Έτσι τα μέλη της συνόδου επιλέγονται με καθαρά προσωποπαγή κριτήρια. Σε περίπτωση που κάποιος συνοδικός αρχιερέας τύχει να διαφωνήσει με τον πατριάρχη κατά τη συζήτηση κάποιου θέματος, συνήθως παὐεται αμέσως και χωρίς συζήτηση (π.χ. περιπτώσεις Αδριανουπόλεως, Σικάγου, κ. ά.)

β) Αυταρχισμός στην εκλογή ή παύση αρχιεπισκόπων και μητροπολιτών

Επικρίνεται συχνά από τον Τύπο ο σημερινός πατριάρχης για την επιβολή καθαρά προσωπικών του προτιμήσεων στην εκλογή κληρικών σε επισκοπικές θέσεις κάθε βαθμίδας, όπως επίσης ψέγεται για την παύση ή υποχρεωτική παραίτηση πλειάδας αρχιερέων (τελευταίως: Νέας Ιερσέης Ευάγγελου, Μεξικού Αθηναγόρα, Λάμπης και Σφακίων κ. ά.) χωρίς την προβλεπόμενη διαδικασία απολογίας.

Δεν παραλείπει ο Τύπος να υπενθυμίζει συχνά και την ομηρική σύγκρουση του Βαρθολομαίου με τον τότε Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο η οποία κατέληξε να λάβει μορφή δημόσιας διένεξης στην ελληνική τηλεόραση δίνοντας αφορμή σε σειρά αρνητικών σχολίων σε βάρος του ίδιου του πατριάρχη και του Πατριαρχείου.

γ) Συγκρουσιακή στάση στα πανορθόδοξα θέματα - Σχέσεις με λοιπές Αυτοκέφαλες

Ορθόδοξες Εκκλησίες

Σχετικά υπενθυμίζει ο Τύπος συνήθως το χειρισμό της περίπτωσης του Αρχιεπίσκοπου Αθηνών Χριστοδουλου που χωρίς την παρέμβαση της Ελληνικής Πολιτείας θα είχε καταλήξει σε νέο σχίσμα εντός της ελληνικής Ορθοδοξίας.

Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, τα προβλήματα με την Εκκλησία της Ρωσσίας αντιμετωπίσθηκαν απ' τον κ. Βαρθολομαίο με συγκρουσιακό πνεύμα και οδήγησαν τελικά σε ουσιαστική ματαίωση του έργου της πανορθόδοξης συνόδου της Κρήτης. Στο σημείο αυτό γίνεται επίσης επικριτική αναφορά στη βιασύνη και έλλειψη διορατικότητας με τα οποία αντιμετωπίσθηκε το θἐμα της Ουκρανικής Αυτοκεφαλίας που τελικά οδήγησε στο σημερινό ρωσικό σχίσμα και σ΄ ένα ιστορικά πρωτοφανή διχασμό μεταξύ των Ορθόδοξων Εκκλησίων (ελληνόφωνων, σλαβόφωνων, αραβόφωνων και λοιπών). Ο κατακερματισμός --υπογραμμίζεται-- έχει φτάσει σε σημείο τέτοιο που η Ορθόδοξη Εκκλησία ανά τον κόσμο όχι μόνο να  εμφανίζεται αλλά και να είναι στην κυριολεξία ένα θλιβερό σκορποχώρι, ενώ η έννοια της μίας κι αδιαίρετης Ορθοδοξης Εκκλησίας να μοιάζει πλέον σαν ψευδαίσθηση. Παρατηρείται βάσιμα ότι οι σλαβόφωνες, αραβόφωνες αλλά και ελληνόφωνες ακόμη (Ιεροσόλυμα) Εκκλησίες απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ευθυγραμμιζόμενες με τη Μόσχα, με αποτέλεσμα να απομονωθεί ορατά ο Οικουμενικός Πατριάρχης.

Η ομογενειακή εφημερίδα "Ἑθνικός Κήρυξ, σε σχετικό σχόλιο της σημειώνει χαρακτηριστικά: Κι έπειτα ζούμε κι εμείς εδώ στην Αμερική, αλλά και άλλοι πολλοί ανά την Οικουμένη με αυταπάτες περιμένοντας από τον Βαρθολομαίο να ενώσει την Ορθόδοξη Εκκλησία τη στιγμή που συνέτεινε να γίνει σκορποχώρι. Ναι σκορποχώρι, γεγονός το οποίο ομολογούν ιεροκρυφίως και ιεράρχες από τους πιο «δικούς του» εν Φαναρίω και αλλού, όμως δεν τολμούν να του το πουν διότι φοβούνται την οργή του, έχοντες κατά νουν την κακοποιητική συμπεριφορά του εναντίον πλείστων όσων ιεραρχών. Οι πληγές που έχει ανοίξει στην δική μας εδώ Αρχιεπισκοπή χαίνουν, Ευάγγελος, Μεθόδιος, Ναθαναήλ. Είναι εφιαλτικό να σκεφθεί κανείς ψύχραιμα και αντικειμενικά την κληρονομιά που αφήνει πίσω του έπειτα από 35 χρόνια στην Πατριαρχία.

Υπενθυμίζουν επίσης οι δημοσιογράφοι πως το ύφος ορισμένων δημόσιων τοποθετήσεων του Βαρθολομαίου, ιδίως έναντι των επιθετικών Ρώσων, δεν αρμόζει σε Πατριάρχη και μάλιστα στον Πρώτο της Ορθοδοξίας. Υπογραμμίζουν σχετικά ότι όταν ο Πατριάρχης χρησιμοποιεί εκφράσεις (σκασίλα μας δεν τους φοβάμαι...) που δεν συνάδουν με το ύφος του θεσμού, δεν αποστομώνει τους επικριτές του, αλλά αντιθέτως τους προσφέρει αφορμή για νέες επιθέσεις

δ) Υπέμετρος δημοσιοσχεσιτισμός

Σύμφωνα με τα δημοσιογραφικά σχόλια, η υπερβολική συχνότητα των ταξιδιών του Βαρθολομαίου —ιδίως προς την Ελλάδα αλλά και γενικότερα— δημιουργεί σταδιακά μια αίσθηση ευκολίας, σχεδόν καθημερινότητας, που δεν συνάδει με το βάρος του αξιώματος. Όταν ο Πατριάρχης εμφανίζεται διαρκώς «εν κινήσει», ο θεσμός χάνει αναπόφευκτα την αίγλη του και ασφαλώς κάτι από τη μοναδικότητά του. Η παρουσία του παύει να αποτελεί σημαντικό γεγονός και γίνεται ρουτίνα. Γι' αυτό και οι πιστοί με δυσφορία πλέον διαπιστώνουν ότι οι ναοί είναι μισογεμάτοι, παρατηρώντας περιορισμένη, όχι μαζική, συμμετοχή του λαού στις επισκέψεις και εμφανίσεις του Πατριάρχη. Το δημοσιογραφικό καταληκτήριο σχόλιο είναι συνήθως πως η υστεροφημία δεν διαμορφώνεται εν κινήσει.

ε) Ο συνεχής αναβρασμός στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής

Είναι σχεδόν ομόφωνη η θέση του ειδικευμένου στα εκκλησιαστικά Τύπου ότι οι  χαίνουσες πληγές στην μεγαλύτερη επαρχία του Πατριαρχείου, την Αρχιεπισκοπή Αμερικής, οφείλονται στις διαρκείς κάθετες επεμβάσεις του σημερινού πατριάρχη στη αρχιεπισκοπική διοίκηση. Ειδικά, χρεώνονται στον κ. Βαρθολομαίο: - ο κατακερματισμός της Αρχιεπισκοπής σε επισκοπές (πριν 30 χρόνια) που τελικά επιτάχυνε τον αφελληνισμό της Ομογένειας.

- οι οδυνηρές για την Εκκλησία της Αμερικής αλλαξο-αρχιεπισκοπίες και η δημιουργία αυτήν του ανεπίσημου καθεστώτος του δεύτερου αρχιεπισκόπου (Patriarchal Legate με δράση παράλληλη εκείνη του εκλεγμένου επίσημου αρχιεπίσκοπου), που -- σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές -- εντάσσονται σε ευρύτερο πλαίσιο οικονομικού σχεδίου βασισμένου στη μακροχρόνια σκέψη και λαχτάρα του Φαναρίου για την ολοσχερή «άλωση» της Εκκλησίας και της Ομογένειας της Αμερικής.

Δεν παραλείπει ο Τύπος να υπενθυμίζει ότι όλα τα παραπάνω οδήγησαν στην αισθητή μείωση του αριθμού των εγγεγραμμένων μελών της Αρχιεπισκοπής που κατά την τελευταία 30ετία από 650.000 περιορίστηκε σε μόλις 120.000. Συμπερασματικά ο Τύπος τονίζει τη ζοφερή και παραλυτική πραγματικότητα με κύριο υπεύθυνο τον Βαρθολομαίο, διότι ο εδώ (αρχιεπίσκοπος) είναι απλά εντολοδόχος.

ς) Η πατριαρχική στάση έναντι των τουρκικών αρχών - Διεθνή θέματα

Σχετικά υπενθυμίζει ο Τύπος την πατριαρχική ευλογία των τουρκικών όπλων στην ερντογανική στρατιωτική επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας», στο Αφρίν της βορειοδυτικής Συρίας (2018). Τα ΜΜΕ αναδεικνύουν επίσης την έλλειψη κάθε πατριαρχικής αντίδρασης στο ζήτημα της μετατροπής της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας σε τζαμιά, τονίζοντας πως η σιωπή δεν είναι ουδέτερη στάση — είναι απώλεια μαρτυρίας. Στο θέμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης επισημαίνεται ότι, ενώ δεν έχει επιτευχθεί καμμία ουσιαστική πρόοδος, γίνονται ωστόσο ανακριβείς και παραπλανητικές δηλώσεις περί του αντιθέτου. Η δημοσιογραφία θίγει, τέλος, και την πατριαρχική σιγή για τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, ενώ ταυτόχρονα εξυμνεί τη θαρραλέα στάση του Πάπα της Ρώμης.

ζ) Το ναυάγιο της πατριαρχικής επίσκεψης του στο Λευκό Οίκο

Σύμφωνα με εκκλησιαστικούς παρατηρητές η κραυγαλέα αποτυχία της επίσκεψης οφείλεται σε πλημμελή οργανωτική προετοιμασία. Θεώρησαν μοιραίο λάθος του κ. Βαρθολομαίου να αναθέσει την οργάνωση της επίσκεψης στον δεύτερο αρχιεπίσκοπο π. Άλεξ Καρλούτσο σε περίοδο που οι σχέσεις του τελευταίου με τους κυβερνώντες στην Ουάσιγκτον ήταν διαταραγμένες (λόγω ανάμιξης του, ως συνοργανωτή της ομογενειακής εκδήλωσης για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου (2025) στο Λευκό Οίκο, σε θέμα πώλησης εισιτηρίων στους προσκεκλημένους. Το θέμα είχε λάβει τέτοιες διαστάσεις ώστε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ΗΠΑ αναγκάστηκε να προβεί σε επίσημη δήλωση, απορρίπτοντας οποιαδήποτε σχετική ανάμιξη του Λευκού Οίκου. Επομένως η ευθύνη της οργάνωσης της πατριαρχικής επίσκεψης ανατέθηκε σε ακατάλληλο πρόσωπο καθώς τούτο βρισκόταν στη δυσμένεια του Λευκού Οίκου. 

Στη δημοσιογραφική προσπάθεια αξιολόγησης της επίσκεψης έγινε επίσης αναφορά σε τεράστιες διπλωματικές γκάφες που έγιναν κατά τη συνάντηση με τον πρόεδρο Τραμπ και που καταλογίζονται αποκλειστικά στον κ. Βαρθολομαίο.

η) Ανεξέλεγκτη οικονομική διαχείριση

Στον παραπάνω κατάλογο η δημοσιογραφική κριτική έρχεται να προσθἐσει τώρα και το λεπτό θέμα της διαχείρισης των οικονομικών του Πατριαρχείου -ένα θέμα για το οποίο επί έτη κρατιόνταν στο μαὐρο σκοτάδι οι συνοδικοί αρχιερείς. Ωστόσο τα άδεια ταμεία του Πατριαρχείου και η έλλειψη κάθε οικονομικού απολογισμού για τον πακτωλό εκατομμυρίων δολαρίων που για μια 35ετία εισρέουν στο Φανάρι, τείνουν να καταστήσουν το θέμα εκρηκτικόκαθώς αφορά άμεσα, σε προσωπικό επίπεδο, τον κ. Βαρθολομαίο. Υπενθυμίζει ο Τύπος σχετικά, ότι ο μόνος που αναποτελεσματικά ζητούσε απ' τον κ. Βαρθολομαίο οικονομικό απολογισμό, έστω και στοιχειώδη και περιοριζόμενο μόνο στο ποσό της ελληνικής επιχορήγησης του Πατριαρχείου, ήταν ο Θεόδωρος Πάγκαλος ως υπουργός Εξωτερικών.

Ως γνωστό, τα ελληνικά ΜΜΕ, της Ελλάδας και της Ομογένειας, κρατούσαν επί δεκαετίες τον κ. Βαρθολομαίο στο απυρόβλητο, για εθνικούς μάλλον λόγους. Το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ), ο επίσημος δηλ. κρατικός φορέας που συλλέγει, επεξεργάζεται και διανέμει ειδήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, λογοκρίνει και μπλοκάρει κατά κανόνα κάθε κείμενο θεωρούμενο επικριτικό για τον κ. Βαρθολομαίο. Επί δεκαετίες η δημοσιογραφική κριτική εμφανιζόταν μόνο σε ελάχιστες περιθωριακές αθηναϊκές εφημερίδες, σε ορισμένα καθαρώς εκκλησιαστικά έντυπα ή στους χώρους του διαδίκτυου.

Η ίδια κατάσταση επικρατεί και σήμερα καθώς η Ελληνική Κυβέρνηση, λόγω των διεθνών συνθηκών, εξακολουθεί να αποφεύγει τον διπλωματικό πονοκέφαλο που θα δημιουργούσε μια ενδεχόμενη πατριαρχική παραίτηση και εκλογή νέου πατριάρχη. Ωστόσο η ανεξάρτητη δημοσιογραφία -- προσπαθώντας να ξεπεράσει τους φράκτες του κρατικού ΑΠΕ, ιδίως στο χώρο της ελληνοαμερικανικής ομογένειας (κυρίως το ΚΑΛΑΜΙ, το HELLENISCOPE και τον τελευταίο καιρό και ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΞ) -- προβαίνει σε ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις στοιχείων οικονομικού χαρακτήρα που διαμορφώνουν μια άλλη κατάσταση με νέες ίσως προοπτικές. Παράλληλα, ενδεικτικό της βαθμιαίας διαμόρφωσης νέου φαναριώτικου σκηνικού είναι η διαφαινόμενη ήδη δραστηροποίηση των υποψηφίων που φιλοδοξούν να διαδεχθούν τον κ. Βαρθολομαίο. Προς στιγμή έχουν σχηματισθεί δύο ομάδες αρχιερέων στην Κωνσταντινούπολη: η πρώτη περιλαμβάνει τους μητροπολίτες Πριγκηποννήσων Δημήτριο και Φιλαδελφείας Μελίτωνα, η δεύτερη τον μητροπολίτη Χαλκηδόνος Εμμανουήλ και φίλους του.

Ο Τύπος προεξοφλεί βέβαια και την ανάμιξη του Αμερικής Ελπιδοφόρου, ο οποίος, αν και μακριά από το Φανάρι, διατηρεί -- όπως φημολογείται -- άριστες σχέσεις με το καθεστώς Ερντογάν και δεν απέκρυψε ποτέ τη φιλοδοξία του να είναι ο επόμενος Οικουμενικός Πατριάρχης.

Για τους παρατηρητές των εκκλησιαστικών εξελίξεων είναι φανερό πως πυκνώνουν όλο και περισσότερο τα σύννεφα πάνω από την φθίνουσα πατριαρχία του κ. Βαρθολομαίου ο οποίος καλείται τώρα ανταπεξέλθει 1) στις νέες σοβαρές επικρίσεις του Τύπου σε άκρως ευαίσθητα θέματα οικονομικού χαρακτήρα, και 2) στις αδολοφανείς πλην σαφώς υπονομευτικές πρωτοβουλίες των όλο και περισσότερο ανυπόμονων επίδοξων διαδόχων. Η τάση του κ. Βαρθολομαίου να προβάλλεται ως αεικίνητος και ακατάβλητος θα αρκέσει τη φορά αυτή να αντισταθμίσει τις ευδιάκριτες επιπτὠσεις της προχωρημένης ηλικίας του; Από τις στήλες του Τύπου διατυπώνεται -- με κάποια επιφύλαξη πάντα -- η άποψη ότι μόνο οι χαρακτηριστικές ανορθόδοξες μεθοδεύσεις του κ. Βαρθολομαίου μπορούν να χρησιμεύσουν ως αποτελεσματικό μέσο προκειμένου να διαλυθούν τα σκοτεινά νέφη που έχουν συσσωρευθεί πάλι πάνω απ΄τη δύουσα πατριαρχία του.

Αλέξανδρος Ρεμούνδος

Εν μέσω ανεμορούφουλα πάλι η Θεολογική Σχολή Βοστώνης

 

Πολλοί φάνηκαν να εκπλήττονται με την παραίτηση του προέδρου της Θεολογικής Σχολής του

Τιμίου Σταυρού στη Βοστώνη, ενώ όσοι είναι εξοικειωμένοι με την ιστορία της Σχολής δεν

δίστασαν να χαρακτηρίσουν την τελευταία αυτή εξέλιξη ως "φυσιολογική" και αναμενόμενη. Ως

γνωστό, η θητεία των προέδρων της Θεολογικής Σχολής κατά την τελευταία δεκαετία δεν διαρκεί

πανω από 3-3μισυ έτη κατά μέσο όρο και στη περίπτωση εν προκειμένω 2 μόνο ἐτη.

Η Σχολή βρίσκεται στο στόχαστρο παντοειδούς κριτικής εδώ και χρόνια, όπως μαρτυρούν τα

συνεχή δημοσιεύματα του ομογενειακού τύπου. Σύμφωνα με την δημοσιογραφική ετυμηγορία η

Σχολή αδυνατεί να εκπληρώσει τον βασικὀ σκοπό της που δεν είναι άλλος από την

προετοιμασἰα καταρτισμένων κληρικών για τις ανάγκες της Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Πρέπει να

σημειωθεί ότι την αξιολόγηση αυτή συμμερίζονται όχι μόνο σοβαροί ομογενειακοί οργανισμοί και

ακαδημαϊκοί κύκλοι, αλλά και η πλειονότητα των κληρικών --ιερέων και επισκόπων-- της

Αρχιεπισκοπής Αμερικής.

Ο αντικειμενικός παρατηρητής, κρίνοντας από το μορφωτικό επίπεδο των αποφοίτων αλλά και

απ' την ακαδημαϊκή επίδοση των καθηγητικού σώματος, εύκολα διαπιστώνει ότι η αρνητική

αξιολόγηση του έργου της Σχολής δεν είναι άμοιρη σοβαρών ερεισμάτων. Η διοίκηση της

Σχολής, κυρίως λόγω της γραφειοκρατικής της δομής, αποδείχθηκε αναποτελεσματική,

αδυνατώντας να αντιμετωπίσει τα σοβαρά προβλήματα που διαχρονικά ταλανίζουν το

εκπαιδευτικό ίδρυμα. Σαν κλασσικά παραδείγματα αναφέρονται συνήθως 1) η αδυναμία της

διοίκησης να εξασφαλίσει, σε ετήσια βάση, επαρκή αριθμό ιεροσπουδαστών, και 2) η αποτυχία

της να προσελκύσει καθηγητικό προσωπικό ανεγνωρισμένου κύρους. Η πρακτική της

διαδικτυακής διδασκαλίας που άρχισε να εφαρμόζεται λόγω κορωνοϊού (και που χωρίς πειστικό

λόγο παρατείνεται και μέχρι σήμερα με προοπττική να υποκαταστήσει πλήρως την διδασκαλία

από τα έδρανα), δεν φαίνεται να αρκεί προκειμένου να υπερκερασθούν τα τεράστια συστημικά

προβλήματα του ιδρύματος.

Ως προς τα οικονομικά της Σχολής ειδικά, αν και δεν έχει διατυπωθεί δημόσια ιδιαίτερα έντονη

κριτική, εντούτοις δεν παραγνωρίζεται ότι το διαχρονικό "κατεστημένο" του ιδρύματος και η

προβληματική εκμέρους διαχείριση των οικονομικών αποτελούν τα βασικά αίτια των σημερινών

αδιεξόδων του εκκλησιαστικού εκπαιδευτήριου. Γενικά, τα οικονομικά της Σχολής θεωρούνται

"ομιχλώδη" και "αδιαφανή". Ενώ παρουσιάζονται τυπικά οικονομικοί απολογισμοί με γενικές

περιγραφές, η διοίκηση αλλά και η εποπτεύουσα Αρχιεπισκοπή αρνούνται να εμφανίσουν

λεπτομερειακά στοιχεία που αφορούν κυρίως στους μισθούς του καθηγητικού και βοηθητικού

προσωπικού αλλά και στα μεγάλα ποσά που εισρέουν ετἠσια και οφείλουν να προορίζονται για

υποτροφίες των φοιτητών.

Η κατάσταση που επικρατεί εδώ και χρόνια στη Θεολογική Σχολή έχει βαθμιαία οδηγήσει την

Ομογένεια να χάσει την εμπιστοσύνη της με αποτέλεσμα να μειωθεί αισθητά η οικονομική της

υποστήριξη. Αρνείται πλέον να συνεχίσει τις συνεισφορές της σ' ένα ίδρυμα που χαρακτηρίζει

"μαύρη τρύπα", χωρίς προοπτική βελτίωσης. Πιστεύεται βάσιμα, λόγω προϊστορίας κυρίως, ότι

η πώληση μέρους του οικοπέδου της Σχολής που αποφασίσθηκε πρόσφατα για αναπλήρωση

των άλλοτε γενναίων δωρεών, δεν θα συμβάλει σε ριζική αλλαγή της κατάστασης αλλά θα

αποτελέσει απλώς προσωρινό μέτρο για αντιμετώπιση οικονομικών αναγκών της στιγμής.

Παράλληλα, σε πολλούς ομογενειακούς κύκλους πλανάται επίμονα το ερώτημα γιατί οι

εποπτεύουσες εκκλησιαστικές αρχές, δηλ. η Αρχιεπισκοπή Αμερικής και κατ' επέκταση το

Οικουμενικό Πατριαρχείο, αποφεύγουν ν' ασχοληθούν με το πρόβλημα της Σχολής, ενώ γενική

σχεδόν είναι η απαίτηση να τεθεί τέρμα στο διαχρονικό "σκάνδαλο" που εκθέτει την Ομογένεια

και Εκκλησία μας στις κρατικές ακαδημαϊκές αρχές και ευρύτερα στην αμερικανική κοινωνία.

Αλέξανδρος Ρεμούνδος

*Για πληρέστερη εξοικείωση με το θέμα, μπορεί ο αναγνώστης να ανατρέξει στην παρακάτω βιβλιογραφία:

-- "Ο Μητσοτάκης σπεύδει να επιδοτήσει τη Θεολογική Σχολή Βοστώνης" - (14 Ιαν. 2020)

https://pnemorem1.blogspot.com/2020/01/blog-post_14.html

-- "Να κλείσει η Θεολογική Σχολή της Βοστώνης και να σπουδάζουν στην Ελλάδα με υποτροφίες" - (25-26

Νοεμ. 2023)

https://www.ekirikas.com/na-kleisei-i-theologiki-scholi-tis-vosto/

-- "Πάλι σε κρίση η Θεολογική Σχολή Βοστώνης. Μόνη επιλογή το λουκέτο ; " - (8 Ιαν. 2025)

https://pnemorem1.blogspot.com/2025/01/blog-post.html

-- "Ατέλειωτη η κρίση στην Θεολογική Σχολή" - (13 Ιαν. 2025)

https://kalami.us/2025/omogeneia/HolyCross.html

-- "Της Σχολής τα πειράματα" - (3 Ιουλ. 2025)

https://www.ekirikas.com/tis-scholis-ta-peiramata/

-- "Το μελόδραμα της Θεολογικής Σχολής" - (5 Μαρτίου 2026)

https://www.ekirikas.com/to-melodrama-tis-theologikis-scholis/

Επίκαιρη πάλι η παραίτηση Βαρθολομαίου

 

Στη διαχρονική πορεία των μεγάλων ιστορικών θεσμών σημεώνονται κατά καιρούς γεγονότα που επηρεάζουν αποφασιστικά, και μέχρις ενός σημείου καθορίζουν το εγγύς και απώτερο μέλλον τους. Αυτό, όπως είναι φυσικό, ισχύει και για τον θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης που για τον Ελληνισμό αποτελεί "σημείο αναφοράς", καθώς διαδραματίζει μέχρι και σήμερα σημαἰνοντα ρόλο στη θρησκευτική, και όχι μόνο, ζωή των Ελλήνων εντός και προπάντων εκτός της μητροπολιτικής Ελλάδας.

Ένα τέτοιο σημαδιακό γεγονός για τον θεσμό του Οικουμενικού Πατριαρχείου -- σύμφωνα με έγκυρους εκκλησιαστικούς σχολιαστές αλλά και διπλωματικούς παρατηρητές-- αποτελεί και η πρόσφατη επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ, που δεν έτυχε ακόμη να αναλυθεί σε όλο της το βάθος.

________

Ως γνωστό, οι επαφές του Οικουμενικού Πατριάρχη με την πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ αποβλέπουν κυρίως στην από πρώτο χέρι ενημέρωση των αμερικανικών αρχών σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες λειτουργεί το Πατριαρχείο και διαβιώνει η Ομογένεια της Κωνσταντινούπολης ιδίως σε περιόδους που οι τουρκικές αρχές εμφανίζονται ιδιαίτερα καταπιεστικές έναντι των μη μουσουλμανικών πληθυσμών της χώρας τους.

Από εκκλησιαστικής απόψεως, οι πατριαρχικές επισκέψεις στις ΗΠΑ δίνουν την ευκαιρία να τεθούν επί τάπητος τα βασικά θέματα που απασχολούν την τοπική εκεί Εκκλησία. Ενώ έχουν πραγματοποιηθεί δεκάδες ταξίδια του κ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ, άλλα επίσημα και άλλα ανεπίσημα, ο φάκελος των συσσωρευμένων προβλημάτων της "εκτροχιασμένης" Αρχιεπισκοπής Αμερικής παραμένει αδιερεύνητος, ακόμη και στη διανυόμενη περίοδο όπου είναι ευδιάκριτα τα παρακμιακά αδιέξοδα, πνευματικά και θεσμικά, στα οποία έχει περιέλθει η ελληνορθόδοξη ομογένεια της Αμερικής.

__________

Η επίσκεψη του Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου στο Λευκό Οίκο και η συνάντησή του με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, αποτελούσε το κύριο και "πρωταρχικό" σημείο της όλης πατριαρχικής αποδημίας στις ΗΠΑ. Από πολύ ενωρίς, από το αρχικό στάδιο της σχετικής προετοιμασίας, φάνηκε πως η επίσκεψη δεν θα απέδιδε το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Το όλο σκηνικό που εκτυλίχθηκε στο προεδρικό γραφείο και αποτυπώθηκε σε φωτογραφίες ή βίντεο, μιλάει αφ' εαυτού χωρίς να χρειάζεται ιδιαίτερο σχολιασμό.

Στη συζήτηση των εικοσιπέντε λεπτών που μεσολάβησε αναφέρθηκαν, όπως γνωρίζουμε σήμερα, τρία κυρίως θέματα: 1) η μεταφορά της έδρας του Πατριαρχείου εκτός Τουρκίας, 2) η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής Χάλκης, και 3) η εκκλησιαστική κατάσταση στην Ουκρανία.

- Ως προς το πρώτο σημείο, σύμφωνα με την ομογενειακή εφημερίδα "Εθνικός Κήρυξ" της Νέας Υόρκης, « Όταν [σ.σ. ο Βαρθολομαίος] ανέφερε στον πρόεδρο Τραμπ τις πιέσεις της Τουρκίας, [...] ο Τραμπ [...] έθεσε το ερώτημα 'γιατί το Πατριαρχείο δεν φεύγει από την Τουρκία αφού πιέζεται;' ».

- Σχετικά με το δεύτερο σημείο. όταν ο Πατριάρχης παρακάλεσε τον πρόεδρο να μεσολαβήσει στον Ερντογάν για το θέμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής, ο πρόεδρος διαβεβαίωσε τον Πατριάρχη ότι "θα μιλήσει σχετικά" στον τούρκο ομόλογό του...

- Όσον αφορά στο Ουκρανικό ζήτημα που έθεσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ρωτήθηκε αιφνιδιαστικά ο Πατριάρχης για διάφορες επίμαχες πλευρές της διαδικασίας χορήγησης του Τόμου Αυτοκεφαλίας (εκμέρους του Οικουμενικού Πατριαρχείου το 2019) με τον οποίο ιδρύθηκε η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας.

Στον εκκλησιαστικο-ομογενειακό χώρο δεν σημειώθηκαν εξελίξεις με την ευκαιρία της πατριαρχικής επίσκεψης. Οι εκδηλώσεις που οργανώθηκαν επί τή ευκαιρία, περιορίσθηκαν στα συνηθισμένα δείπνα και σε εκκλησιαστικές τελετές με τη συμμετοχή κυρίως του γνωστού όμιλου των "Αρχόντων" και άλλων εύπορων παραγόντων της ελληνοαμερικανικής κοινότητας με αισθητή απουσία, αν όχι εύσχημο αποκλεισμό, των παραδοσιακών εκπροσώπων της Ομογένειας. Στις ομιλίες του Πατριάρχη δεν έγινε καμιά αναφορά στα βασικά ζητήματα που απασχολούν σήμερα το ευρύτερο σώμα της Ομογένειας: τη διατήρηση της Ελληνικής Γλώσσας, το κλείσιμο δεκάδων ελληνικών απογευματινών σχολείων αλλά και την ανησυχητική εικόνα του γενικού μαρασμού στον οποίο έχει περιπέσει η Ομογένεια την τελευταία εικοσαετία.

Η δημοσιογραφική κάλυψη της πατριαρχικής επίσκεψης, ενώ αρχικά φάνηκε να είναι σφαιρική, διευρυμένη με θεμιτές επισημάνσεις και κρίσεις, απότομα περιορίσθηκε σε "στεγνή" ειδησεογραφική περιγραφή των διαφόρων φάσεων της επίσκεψης. Υπήρξαν μάλιστα ελληνικά κρατικά μέσα που μετέδωσαν ανακριβή στοιχεία και άλλα που θέλησαν να μετατρέψουν την απροσδόκητη αποτυχία της επίσκεψης στο Λευκό Οίκο σε επιτυχία με το επιχείρημα ότι "Όταν ένας ηγέτης, είτε είναι πολιτικός είτε εκκλησιαστικός, έχει την ευκαιρία μίας συνάντησης με τον Αμερικανό Πλανητάρχη είναι μία επιτυχία" (Βλ.. Hellas Journal, Ο Οικουμενικός Πατριάρχης πέρασε το κατώφλι του Λευκού Οίκου και έφυγε αλώβητος..., 16/09/2025). Η ξαφνική μεταστροφή των ΜΜΕ, σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, αποδίδεται σε "ευγενή παρέμβαση" του Έλληνα πρωθυπουργού που αντιλήφθηκε εγκαίρως πόσο αρνητικός θα ήταν ο αντίκτυπος της "θλιπτικής" επίσκεψης τόσο για το Πατριαρχείο όσο καί για την Ελλάδα και την κυβέρνησή της. (Βλ. ΚΑΛΑΜΙ  ̈Το ταξίδι πατρ. Βαρθολομαίου στις ΗΠΑ. - Λευκός Οίκος, υποτίμηση της επίσκεψης, θέαμα θλιπτικό" - https://kalami.us/2025/omogeneia/vothrolomaios-usa-sep25a.html καί Χαράλαμπου Νταγάκη, "Και τώρα οι συνέπειες (Βαρθολομαίος, Λευκός Οίκος" (ΚΑΛΑΜΙ - 21 Σεπ. '25 - https://kalami.us/2025/omogeneia/vothro-WH-sep25_synepeies.html).

__________

Η Σύνοδος του Φαναρίου --η δοτή ομάδα ιεραρχών που περιβάλλει τον Βαρθολομαίο και η οποία υποτίθεται "συναποφασίζει" ως σώμα για την πορεία του Πατριαρχείου και της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε πολλούς τομείς -- απέφυγε, σε αντίθεση με όσα έπραττε σε άλλες εποχές, να αξιολογήσει εις βάθος την πατριαρχική επίσκεψη στο Λευκό Οίκο προκειμένου να εξαχθούν τα απαραίτητα συμπεράσματα και αποφευχθούν παρόμοιες "εκπλήξεις" στο μέλλον. Ακολουθώντας την πρακτική που εφαρμόζεται την τελευταία 30ετία, η πατριαρχική σύνοδος παρέκαμψε κάθε συζήτηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αμφισβήτηση του προπαρασκευαστικού χειρισμού της πατριαρχικής αποδημίας εκ μέρους των υπευθύνων.

Ωστόσο, ενώ η σύνοδος υπό την προεδρία του κ. Βαρθολομαίου αποφεύγει συστηματικά την εξέταση ζητημάτων για τον χειρισμό των οποίων δυνατό να επικριθεί ο πρόεδρος της, στον ευρύτερο χώρο της ιεραρχίας του Πατριαρχείου, στην Πόλη και στο εξωτερικό, άρχισαν "ιδιωτικού χαρακτήρα" συζητήσεις εάν και κατά πόσο ο χρόνος ευνοεί την παράδοση της πατριαρχικής σκυτάλης σε κάποιο νεότερο ιεράρχη ακόλουθο μιας γενικά παραδοσιακότερης γραμμής.

Στις συγκρατημένες συζητήσεις ακούγονται, όπως είναι φυσικό, και μερικές δειλές επικριτικές φωνές για τον πατριαρχικό χειρισμό παλαιών και επίκαιρων θεμάτων: - της συνόδου στό Κολυμπάρι Κρήτης, όπου τέσσερις ορθόδοξες εκκλησίες με την "ηχηρή" αποχή τους αμφισβήτησαν ουσιαστικά την πρωτοκαθεδρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου ανάμεσα στις λοιπές Ορθόδοξες Εκκλησίες, 

- της παροχής αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία της Ουκρανίας, όπου λόγω "ατελούς αξιολόγησης των δεδομένων" δεν μπόρεσαν να ξεπερασθούν μέχρι σήμερα οι εντάσεις και εσωτερικές αντιπαραθέσεις, - των διαταραγμένων σχέσεων του Πατριαρχείου με πολλές Ορθόδοξες Εκκλησίες (Ρωσίας, Ιεροσολύμων, Σερβίας και άλλες που κλίνουν προς τη Ρωσία) που έχουν οξυνθεί ακόμη περισσότερο μετά τη σύνοδο της Κρήτης, ώστε να γίνεται συχνά λόγος για "σχίσμα" στον ορθόδοξο κόσμο, 

- της περιοδικής ανασυγκρότησης της πατριαρχικής συνόδου με κριτήρια διαφανή, ώστε να διασφαλίζεται η εύρυθμη συνοδική λειτουργία σύμφωνα με την κανονική παράδοση του Πατριαρχείου,

- της ευνοιοκρατίας που προωθείται με την υπερπαραγωγή επισκόπων "αμφίβολης πνευματικότητας",

- της συχνότατης απουσίας του πατριάρχη από την έδρα του, η οποία, κατά τη γνώμη πολλών ιεραρχών, δεν δικαιολογείται αν δεν προωθεί κάποιο συγκεκριμένο πνευματικό ή εκκλησιαστικὀ σκοπό,

- η ανεξέλεγκτη διαχείρηση των οικονομικών του Πατριαρχείου, για τα οποία η "εποπτεύουσα" σύνοδος έχει γενικά πλήρη άγνοια,

- η "σατραπική" διοίκηση του Πατριαρχείου, με τα αυταρχικά ξηλώματα συνοδικών αρχιερέων, αλλά και ενεργών αρχιεπισκόπων (τριών αρχιεπισκόπων Αμερικής: Ιάκωβου, Σπυρίδωνα και Δημητρίου) και μητροπολιτών (Σάρδεων Ευάγγελου, Μεξικού Αθηναγόρα κ.ά.) με χρήση της γνωστής μεθόδου των εξαναγκαστικών παραιτήσεων, μεταθέσεων και εικονικών "προαγωγών" (π.χ. Λάμπης και Σφακίων, και τόσων άλλων).

- η συνεχής αναβολή κάθε προετοιμασίας της πατριαρχικής διάδοχης με αποτέλεσμα να αιωρείται εφιαλτικἀ το ερώτημα αν μετά τον θάνατο του κ. Βαρθολομαίου θα υπάρξει συνέχεια και μέλλον για το Πατριαρχείο στην Κωνσταντινούπολη, κτλ κτλ.

_________

Οι επικρίσεις για τους διάφορους χειρισμούς του κ. Βαρθολομαίου εντάθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την αποτυχία της πατριαρχικής επίσκεψης στο Λευκό Οίκο. Αναφέρονται σχετικά τρεις τεράστιες διπλωματικές "γκάφες":

- δόθηκε στον απρόβλεπτο πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ η αφορμή να θέσει, έστω και πλαγίως, ζήτημα μεταφοράς της έδρας του Πατριαρχείου,

- δεν μπόρεσε να εξασφαλισθεί προεδρική δέσμευση υπέρ της επαναλειτουργίας της Σχολής της Χάλκης, αλλ' απλώς δόθηκε στον πατριάρχη η διαβεβαίωση ότι το θέμα θα θιγεί σε μελλοντική συνομιλία Τραμπ- Ερντογάν (ο οποίος έχει ήδη συγκατατεθεί στην προοπτική επαναλειτουργίας της Σχολής αλλά αποκλειστικά και μόνο ως τμήματος του Πανεπιστημίου της Ισταμπούλ, δηλ. χωρίς πατριαρχική εποπτεία...)

- αποδοκιμάσθηκαν εκμέρους της αμερικανικής ηγεσίας οι πατριαρχικοί χειρισμοί του Ουκρανικού εκκλησιαστικού ζητήματος.

____________

Είναι φυσικό οι αμφισβητούμενοι χειρισμοί εκμέρους του κ. Βαρθολομαίου στους παραπάνω τομείς και προπάντων το "ναυάγιο" της επίσκεψης του στο Λευκό Οίκο να έχουν προβληματίσει σοβαρά την ανά τον κόσμο ιεραρχία του Πατριαρχείου και να πυροδοτούν διάφορες συζητήσεις γύρω από μια ενδεικκνυόμενη --τώρα ή στο προσεχές μέλλον--παραίτηση του κ. Βαρθολομαίου.

Το θέμα φαίνεται να είχε λάβει τελευταίως ανησυχητική για τον κ. Βαρθολομαίο έκταση, ώστε κρίθηκε αναγκαίο να εκπονηθεί σχέδιο αντιπερισπασμού προκειμένου να μετατοπισθεί το κέντρο ενδιαφέροντος της ιεραρχίας. Επιστρατεύθηκε μάλιστα ο γνωστός κληρικός Άλεξ Καρλούτσος από την Αμερική, αν και θεσμικά και άλλως αναρμόδιος, ο οποίος -- με άρθρο του που δημοσιεύθηκε τόσο στην ομογενειακή εφημερίδα  ̈Εθνικός Κήρυξ", όσο και σε επίσημη ανάρτηση του διαδικτυακού "Ορθόδοξου Παρατηρητή" της Αρχιεπισκοπής Αμερικής και άλλους εκκλησιαστικούς ιστοχώρους,-- άνοιξε ξαφνικά δημόσια συζήτηση για την συνταξιοδότηση των επισκόπων στα 75 χρόνια τους.

Η εστίαση της συζήτησης μετατοπίσθηκε ταχύτατα από την παραίτηση του πατριάρχη που υπερβαίνει το 85ο έτος της ηλικίας του... στους ίδιους τους ιεράρχες, επισκόπους και μητροπολίτες, οι περισσότεροι των οποίων πλησιάζουν ή και υπερβαίνουν το 75ο της ηλικίας τους.

Η μεθοδευμένη αντίδραση Βαρθολομαίου-Καρλούτσου υπήρξε αποτελεσματική. Η ιεραρχία έπαυσε πάραυτα να εγείρει θέμα πατριαρχικής παραίτησης ... Προς το παρόν και για το εγγύς μέλλον δεν αναμένεται ἀλλη σχετική εξέλιξη. Η συζήτηση περί  πατριαρχικής παραίτησης αναβλήθηκε πάλι επ' αόριστο ...

Αλέξανδρος Ρεμούνδος