ΠΥΚΝΩΝΟΥΝ ΤΑ ΣΥΝΝΕΦΑ...

Πυκνώνουν τα σύννεφα πάνω από την πατριαρχία του κ. Βαρθολομαίου, η οποία πλησιάζει προς την φυσιολογική ολοκλήρωσή της παρά τις προσπάθειες της Ελληνικής Πολιτείας να την παρατείνει με υποστήριξη... Στο συμπέρασμα αυτό οδηγούν ομογενειακά και άλλα δημοσιεύματα που πληθαίνουν τον τελευταίο καιρό. Σ' αυτά πλαγίως συχνά, αλλά και χωρίς περιστροφές πολλές φορές, υπογραμμίζεται ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αν πρόκειται να επιβιώσει μετά το σημερινό πατριάρχη, έχει ανάγκη αλλαγής ρότας. Απαραίτητη για το σκοπό αυτό -- όπως τονίζεται -- κρίνεται η καλοπροαίρετη μεν αλλά και απροκατάληπτη αξιολόγηση της τελευταίας 35ετούς πατριαρχίας ώστε να εντοπισθούν οι οποιεσδήποτε θετικές της πλευρές και, ταυτόχρονα, να επισημανθούν οι πολλές ή λίγες αρνητικές της επιπτώσεις στη ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Μόνο αν εξαχθούν τα ενδεικνυόμενα αντικειμενικά συμπεράσματα -- σημειώνει ο Τύπος -- θα καταστεί δυνατή η χρειαζούμενη χάραξη νέας γραμμής πλεύσης προκειμένου αρθεί το Πατριαρχείο στο ύψος των περιστάσεων ανταποκρινόμενο στις πολυποίκιλες προκλήσεις, θρησκευτικές και διεθνείς, της νέας εποχής.

Απ' τις διάφορες εκτιμήσεις που τα ΜΜΕ διατυπώνουν για την σημερινή ηγεσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου άλλες είναι λίγο ή περισσότερο γνωστές και άλλες, αυστηρότερες, εκφράζονται τώρα για πρώτη φορά προκαλώντας νέα ερωτηματικά. Συνήθως η μέχρι τώρα κριτική εστιαζόταν σε δημοσιογραφικές κυρίως περιγραφές σχετιζόμενες με τον σατραπισμό που χαρακτηρίζει γενικά τις αποφάσεις και ενέργειες της ηγεσίας του Φαναρίου.

Στα συγκεκριμένα θέματα με τα οποία ασχολήθηκε κατά καιρούς η έντυπη ή διαδικτυακή δημοσιογραφία συμπεριλαμβάνονται ο υποβαθμισμένος ρόλος της πατριαρχικής συνόδου, η εκλογή και συχνή παύση αρχιερέων, οι συγκρούσεις με άλλα ορθόδοξα πατριαρχεία και Αυτοκέφαλες Εκκλησίες, η συχνότητα των πατριαρχικών μετακινήσεων, οι χαίνουσες πληγές στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, οι σχέσεις του Πατριαρχείου με τις τουρκικές αρχές, η αποτυχία της τελευταίας πατριαρχικής επίσκεψης στο Λευκό Οίκο.

Ακολουθεί σύντομη αναλυτική παρουσίαση των θεμάτων με τα οποία ασχολήθηκε μέχρι σήμερα ο δημοσιογραφικός κάλαμος:

α) Υποβάθμιση της συνόδου

Ο Τύπος επεσήμανε επανειλημμένα την κατακόρυφη υποβάθμιση του ρόλου της πατριαρχικής συνόδου την τελευταία 30ετία, καθώς έχει ουσιαστικά καταργηθεί η συλλογική διεργασία των θεμάτων και εκλείψει ο διάλογος εντός του συνοδικού πλαισίου. Ενώ οι αποφάσεις του Πατριαρχείου, για λόγους τυπικής εκκλησιαστικής νομιμότητας, φέρουν την σφραγίδα της συνόδου, στην πραγματικότητα υπαγορεύονται απ' τον πρόεδρο της συνόδου, τον πατριάρχη δηλ., και υιοθετούνται ασυζητητί από τους υπόλοιπους αρχιερείς. Ο ρόλος της συνόδου σήμερα έχει περιορισθεί σε μια απλή τυπική επισφράγιση των εύστοχων ή άστοχων προτιμήσεων του Πατριάρχη.

Η παραπάνω υποβάθμιση εξαρτάται άμεσα από τον τρόπο σύνθεσης της συνόδου. Σήμερα τη σύνοδο συνθέτουν αρχιερείς που καλούνται να υπηρετήσουν ως "συνοδικοί" όχι βάσει καθιερωμένου κατάλογου (συνταγμάτιου), όπως συνέβαινε παλαιότερα, αλλά από τον ίδιο τον πατριάρχη που καθορίζει ποιός θα συμμετέχει στις εργασίες της συνόδου για μια ορισμένη περίοδο. Έτσι τα μέλη της συνόδου επιλέγονται με καθαρά προσωποπαγή κριτήρια. Σε περίπτωση που κάποιος συνοδικός αρχιερέας τύχει να διαφωνήσει με τον πατριάρχη κατά τη συζήτηση κάποιου θέματος, συνήθως παὐεται αμέσως και χωρίς συζήτηση (π.χ. περιπτώσεις Αδριανουπόλεως, Σικάγου, κ. ά.)

β) Αυταρχισμός στην εκλογή ή παύση αρχιεπισκόπων και μητροπολιτών

Επικρίνεται συχνά από τον Τύπο ο σημερινός πατριάρχης για την επιβολή καθαρά προσωπικών του προτιμήσεων στην εκλογή κληρικών σε επισκοπικές θέσεις κάθε βαθμίδας, όπως επίσης ψέγεται για την παύση ή υποχρεωτική παραίτηση πλειάδας αρχιερέων (τελευταίως: Νέας Ιερσέης Ευάγγελου, Μεξικού Αθηναγόρα, Λάμπης και Σφακίων κ. ά.) χωρίς την προβλεπόμενη διαδικασία απολογίας.

Δεν παραλείπει ο Τύπος να υπενθυμίζει συχνά και την ομηρική σύγκρουση του Βαρθολομαίου με τον τότε Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο η οποία κατέληξε να λάβει μορφή δημόσιας διένεξης στην ελληνική τηλεόραση δίνοντας αφορμή σε σειρά αρνητικών σχολίων σε βάρος του ίδιου του πατριάρχη και του Πατριαρχείου.

γ) Συγκρουσιακή στάση στα πανορθόδοξα θέματα - Σχέσεις με λοιπές Αυτοκέφαλες

Ορθόδοξες Εκκλησίες

Σχετικά υπενθυμίζει ο Τύπος συνήθως το χειρισμό της περίπτωσης του Αρχιεπίσκοπου Αθηνών Χριστοδουλου που χωρίς την παρέμβαση της Ελληνικής Πολιτείας θα είχε καταλήξει σε νέο σχίσμα εντός της ελληνικής Ορθοδοξίας.

Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, τα προβλήματα με την Εκκλησία της Ρωσσίας αντιμετωπίσθηκαν απ' τον κ. Βαρθολομαίο με συγκρουσιακό πνεύμα και οδήγησαν τελικά σε ουσιαστική ματαίωση του έργου της πανορθόδοξης συνόδου της Κρήτης. Στο σημείο αυτό γίνεται επίσης επικριτική αναφορά στη βιασύνη και έλλειψη διορατικότητας με τα οποία αντιμετωπίσθηκε το θἐμα της Ουκρανικής Αυτοκεφαλίας που τελικά οδήγησε στο σημερινό ρωσικό σχίσμα και σ΄ ένα ιστορικά πρωτοφανή διχασμό μεταξύ των Ορθόδοξων Εκκλησίων (ελληνόφωνων, σλαβόφωνων, αραβόφωνων και λοιπών). Ο κατακερματισμός --υπογραμμίζεται-- έχει φτάσει σε σημείο τέτοιο που η Ορθόδοξη Εκκλησία ανά τον κόσμο όχι μόνο να  εμφανίζεται αλλά και να είναι στην κυριολεξία ένα θλιβερό σκορποχώρι, ενώ η έννοια της μίας κι αδιαίρετης Ορθοδοξης Εκκλησίας να μοιάζει πλέον σαν ψευδαίσθηση. Παρατηρείται βάσιμα ότι οι σλαβόφωνες, αραβόφωνες αλλά και ελληνόφωνες ακόμη (Ιεροσόλυμα) Εκκλησίες απομακρύνονται όλο και περισσότερο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ευθυγραμμιζόμενες με τη Μόσχα, με αποτέλεσμα να απομονωθεί ορατά ο Οικουμενικός Πατριάρχης.

Η ομογενειακή εφημερίδα "Ἑθνικός Κήρυξ", σε σχετικό σχόλιο της σημειώνει χαρακτηριστικά: Κι έπειτα ζούμε κι εμείς εδώ στην Αμερική, αλλά και άλλοι πολλοί ανά την Οικουμένη με αυταπάτες περιμένοντας από τον Βαρθολομαίο να ενώσει την Ορθόδοξη Εκκλησία τη στιγμή που συνέτεινε να γίνει σκορποχώρι. Ναι σκορποχώρι, γεγονός το οποίο ομολογούν ιεροκρυφίως και ιεράρχες από τους πιο «δικούς του» εν Φαναρίω και αλλού, όμως δεν τολμούν να του το πουν διότι φοβούνται την οργή του, έχοντες κατά νουν την κακοποιητική συμπεριφορά του εναντίον πλείστων όσων ιεραρχών. Οι πληγές που έχει ανοίξει στην δική μας εδώ Αρχιεπισκοπή χαίνουν, Ευάγγελος, Μεθόδιος, Ναθαναήλ. Είναι εφιαλτικό να σκεφθεί κανείς ψύχραιμα και αντικειμενικά την κληρονομιά που αφήνει πίσω του έπειτα από 35 χρόνια στην Πατριαρχία.

Υπενθυμίζουν επίσης οι δημοσιογράφοι πως το ύφος ορισμένων δημόσιων τοποθετήσεων του Βαρθολομαίου, ιδίως έναντι των επιθετικών Ρώσων, δεν αρμόζει σε Πατριάρχη και μάλιστα στον Πρώτο της Ορθοδοξίας. Υπογραμμίζουν σχετικά ότι όταν ο Πατριάρχης χρησιμοποιεί εκφράσεις (σκασίλα μας δεν τους φοβάμαι...) που δεν συνάδουν με το ύφος του θεσμού, δεν αποστομώνει τους επικριτές του, αλλά αντιθέτως τους προσφέρει αφορμή για νέες επιθέσεις

δ) Υπέμετρος δημοσιοσχεσιτισμός

Σύμφωνα με τα δημοσιογραφικά σχόλια, η υπερβολική συχνότητα των ταξιδιών του Βαρθολομαίου —ιδίως προς την Ελλάδα αλλά και γενικότερα— δημιουργεί σταδιακά μια αίσθηση ευκολίας, σχεδόν καθημερινότητας, που δεν συνάδει με το βάρος του αξιώματος. Όταν ο Πατριάρχης εμφανίζεται διαρκώς «εν κινήσει», ο θεσμός χάνει αναπόφευκτα την αίγλη του και ασφαλώς κάτι από τη μοναδικότητά του. Η παρουσία του παύει να αποτελεί σημαντικό γεγονός και γίνεται ρουτίνα. Γι' αυτό και οι πιστοί με δυσφορία πλέον διαπιστώνουν ότι οι ναοί είναι μισογεμάτοι, παρατηρώντας περιορισμένη, όχι μαζική, συμμετοχή του λαού στις επισκέψεις και εμφανίσεις του Πατριάρχη. Το δημοσιογραφικό καταληκτήριο σχόλιο είναι συνήθως πως η υστεροφημία δεν διαμορφώνεται εν κινήσει.

ε) Ο συνεχής αναβρασμός στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής

Είναι σχεδόν ομόφωνη η θέση του ειδικευμένου στα εκκλησιαστικά Τύπου ότι οι  χαίνουσες πληγές στην μεγαλύτερη επαρχία του Πατριαρχείου, την Αρχιεπισκοπή Αμερικής, οφείλονται στις διαρκείς κάθετες επεμβάσεις του σημερινού πατριάρχη στη αρχιεπισκοπική διοίκηση.

Ειδικά, χρεώνονται στον κ. Βαρθολομαίο: - ο κατακερματισμός της Αρχιεπισκοπής σε επισκοπές (πριν 30 χρόνια) που τελικά επιτάχυνε τον αφελληνισμό της Ομογένειας.

- οι οδυνηρές για την Εκκλησία της Αμερικής αλλαξο-αρχιεπισκοπίες και η δημιουργία αυτήν του ανεπίσημου καθεστώτος του δεύτερου αρχιεπισκόπου (Patriarchal Legate με δράση παράλληλη μ' εκείνη του εκλεγμένου επίσημου αρχιεπίσκοπου), που -- σύμφωνα με δημοσιογραφικές αναφορές -- εντάσσονται σε ευρύτερο πλαίσιο οικονομικού σχεδίου βασισμένου στη μακροχρόνια σκέψη και λαχτάρα του Φαναρίου για την ολοσχερή «άλωση» της Εκκλησίας και της Ομογένειας της Αμερικής.

Δεν παραλείπει ο Τύπος να υπενθυμίζει ότι όλα τα παραπάνω οδήγησαν στην αισθητή μείωση του αριθμού των εγγεγραμμένων μελών της Αρχιεπισκοπής που κατά την τελευταία 30ετία από 650.000 περιορίστηκε σε μόλις 120.000. Συμπερασματικά ο Τύπος τονίζει τη ζοφερή και παραλυτική πραγματικότητα με κύριο υπεύθυνο τον Βαρθολομαίο, διότι ο εδώ (αρχιεπίσκοπος) είναι απλά εντολοδόχος.

ς) Η πατριαρχική στάση έναντι των τουρκικών αρχών - Διεθνή θέματα

Σχετικά υπενθυμίζει ο Τύπος την πατριαρχική ευλογία των τουρκικών όπλων στην ερντογανική στρατιωτική επιχείρηση «Κλάδος Ελαίας», στο Αφρίν της βορειοδυτικής Συρίας (2018). Τα ΜΜΕ αναδεικνύουν επίσης την έλλειψη κάθε πατριαρχικής αντίδρασης στο ζήτημα της μετατροπής της Αγίας Σοφίας και της Μονής της Χώρας σε τζαμιά, τονίζοντας πως η σιωπή δεν είναι ουδέτερη στάση — είναι απώλεια μαρτυρίας. Στο θέμα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης επισημαίνεται ότι, ενώ δεν έχει επιτευχθεί καμμία ουσιαστική πρόοδος, γίνονται ωστόσο ανακριβείς και παραπλανητικές δηλώσεις περί του αντιθέτου. Η δημοσιογραφία θίγει, τέλος, και την πατριαρχική σιγή για τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, ενώ ταυτόχρονα εξυμνεί τη θαρραλέα στάση του Πάπα της Ρώμης.

ζ) Το ναυάγιο της πατριαρχικής επίσκεψης του στο Λευκό Οίκο

Σύμφωνα με εκκλησιαστικούς παρατηρητές η κραυγαλέα αποτυχία της επίσκεψης οφείλεται σε πλημμελή οργανωτική προετοιμασία. Θεώρησαν μοιραίο λάθος του κ. Βαρθολομαίου να αναθέσει την οργάνωση της επίσκεψης στον δεύτερο αρχιεπίσκοπο π. Άλεξ Καρλούτσο σε περίοδο που οι σχέσεις του τελευταίου με τους κυβερνώντες στην Ουάσιγκτον ήταν διαταραγμένες (λόγω ανάμιξης του, ως συνοργανωτή της ομογενειακής εκδήλωσης για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου (2025) στο Λευκό Οίκο, σε θέμα πώλησης εισιτηρίων στους "προσκεκλημένους"). Το θέμα είχε λάβει τέτοιες διαστάσεις ώστε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ΗΠΑ αναγκάστηκε να προβεί σε επίσημη δήλωση, απορρίπτοντας οποιαδήποτε σχετική ανάμιξη του Λευκού Οίκου. Επομένως η ευθύνη της οργάνωσης της πατριαρχικής επίσκεψης ανατέθηκε σε ακατάλληλο πρόσωπο καθώς τούτο βρισκόταν στη δυσμένεια του Λευκού Οίκου. 

Στη δημοσιογραφική προσπάθεια αξιολόγησης της επίσκεψης έγινε επίσης αναφορά σε τεράστιες διπλωματικές γκάφες που έγιναν κατά τη συνάντηση με τον πρόεδρο Τραμπ και που καταλογίζονται αποκλειστικά στον κ. Βαρθολομαίο.

η) Ανεξέλεγκτη οικονομική διαχείριση

Στον παραπάνω κατάλογο η δημοσιογραφική κριτική έρχεται να προσθἐσει τώρα και το λεπτό θέμα της διαχείρισης των οικονομικών του Πατριαρχείου -ένα θέμα για το οποίο επί έτη κρατιόνταν στο μαὐρο σκοτάδι οι συνοδικοί αρχιερείς. Ωστόσο τα άδεια ταμεία του Πατριαρχείου και η έλλειψη κάθε οικονομικού απολογισμού για τον πακτωλό εκατομμυρίων δολαρίων που για μια 35ετία εισρέουν στο Φανάρι, τείνουν να καταστήσουν το θέμα εκρηκτικόκαθώς αφορά άμεσα, σε προσωπικό επίπεδο, τον κ. Βαρθολομαίο. Υπενθυμίζει ο Τύπος σχετικά, ότι ο μόνος που αναποτελεσματικά ζητούσε απ' τον κ. Βαρθολομαίο οικονομικό απολογισμό, έστω και στοιχειώδη και περιοριζόμενο μόνο στο ποσό της ελληνικής επιχορήγησης του Πατριαρχείου, ήταν ο Θεόδωρος Πάγκαλος ως υπουργός Εξωτερικών.

Ως γνωστό, τα ελληνικά ΜΜΕ, της Ελλάδας και της Ομογένειας, κρατούσαν επί δεκαετίες τον κ. Βαρθολομαίο στο απυρόβλητο, για εθνικούς μάλλον λόγους. Το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων (ΑΠΕ), ο επίσημος δηλ. κρατικός φορέας που συλλέγει, επεξεργάζεται και διανέμει ειδήσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, λογοκρίνει και μπλοκάρει κατά κανόνα κάθε κείμενο θεωρούμενο επικριτικό για τον κ. Βαρθολομαίο. Επί δεκαετίες η δημοσιογραφική κριτική εμφανιζόταν μόνο σε ελάχιστες περιθωριακές αθηναϊκές εφημερίδες, σε ορισμένα καθαρώς εκκλησιαστικά έντυπα ή στους χώρους του διαδίκτυου.

Η ίδια κατάσταση επικρατεί και σήμερα καθώς η Ελληνική Κυβέρνηση, λόγω των διεθνών συνθηκών, εξακολουθεί να αποφεύγει τον διπλωματικό πονοκέφαλο που θα δημιουργούσε μια ενδεχόμενη πατριαρχική παραίτηση και εκλογή νέου πατριάρχη. Ωστόσο η ανεξάρτητη δημοσιογραφία -- προσπαθώντας να ξεπεράσει τους φράκτες του κρατικού ΑΠΕ, ιδίως στο χώρο της ελληνοαμερικανικής ομογένειας (κυρίως το ΚΑΛΑΜΙ, το HELLENISCOPE και τον τελευταίο καιρό και ο "ΕΘΝΙΚΟΣ ΚΗΡΥΞ") -- προβαίνει σε ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις στοιχείων οικονομικού χαρακτήρα που διαμορφώνουν μια άλλη κατάσταση με νέες ίσως προοπτικές. Παράλληλα, ενδεικτικό της βαθμιαίας διαμόρφωσης νέου φαναριώτικου σκηνικού είναι η διαφαινόμενη ήδη δραστηροποίηση των υποψηφίων που φιλοδοξούν να διαδεχθούν τον κ. Βαρθολομαίο. Προς στιγμή έχουν σχηματισθεί δύο ομάδες αρχιερέων στην Κωνσταντινούπολη: η πρώτη περιλαμβάνει τους μητροπολίτες Πριγκηποννήσων Δημήτριο και Φιλαδελφείας Μελίτωνα, η δεύτερη τον μητροπολίτη Χαλκηδόνος Εμμανουήλ και φίλους του.

Ο Τύπος προεξοφλεί βέβαια και την ανάμιξη του Αμερικής Ελπιδοφόρου, ο οποίος, αν και μακριά από το Φανάρι, διατηρεί -- όπως φημολογείται -- άριστες σχέσεις με το καθεστώς Ερντογάν και δεν απέκρυψε ποτέ τη φιλοδοξία του να είναι ο επόμενος Οικουμενικός Πατριάρχης.

Για τους παρατηρητές των εκκλησιαστικών εξελίξεων είναι φανερό πως πυκνώνουν όλο και περισσότερο τα σύννεφα πάνω από την φθίνουσα πατριαρχία του κ. Βαρθολομαίου ο οποίος καλείται τώρα ανταπεξέλθει 1) στις νέες σοβαρές επικρίσεις του Τύπου σε άκρως ευαίσθητα θέματα οικονομικού χαρακτήρα, και 2) στις αδολοφανείς πλην σαφώς υπονομευτικές πρωτοβουλίες των όλο και περισσότερο ανυπόμονων επίδοξων διαδόχων. Η τάση του κ. Βαρθολομαίου να προβάλλεται ως αεικίνητος και ακατάβλητος θα αρκέσει τη φορά αυτή να αντισταθμίσει τις ευδιάκριτες επιπτὠσεις της προχωρημένης ηλικίας του; Από τις στήλες του Τύπου διατυπώνεται -- με κάποια επιφύλαξη πάντα -- η άποψη ότι μόνο οι χαρακτηριστικές ανορθόδοξες μεθοδεύσεις του κ. Βαρθολομαίου μπορούν να χρησιμεύσουν ως αποτελεσματικό μέσο προκειμένου να διαλυθούν τα σκοτεινά νέφη που έχουν συσσωρευθεί πάλι πάνω απ΄τη δύουσα πατριαρχία του.

Αλέξανδρος Ρεμούνδος