Σωστό σήριαλ έχει καταντήσει το θέμα επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.
Σχετικά δημοσιεύματα τόσο στα ελληνικά όσο και αμερκανικά ΜΜΕ ανήγγειλαν πρόσφατα ότι η Σχολή θα επαναλειτουργήσει πολύ σύντομα με άδεια των τουρκικών αρχών.
Η είδηση τη φορά αυτή προήλθε από δημοσίευμα του Bloomberg.com (18 Ιουνίου 2026), με
αφορμή την τελευταία επίσκεψη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στον Πρόεδρο της Τουρκικής
Δημοκρατίας, στις 16 Ιουνίου 2026. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η τουρκική κυβέρνηση
φέρεται να εξετάζει το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας της ιστορικής Θεολογικής Σχολής της
Χάλκης ως πανεπιστημιακού ιδρύματος.
Κατά τη τελευταία 50ετία ο Τύπος, ελληνικός και τουρκικός, βασιζόμενος κυρίως σε σχετικές
ανακοινώσεις του Πατριαρχείου, ασχολήθηκε συχνότατα με το θέμα. Επανειλημμένα έχει
αναφερθεί στην εκκρεμότητα αυτή και ο ίδιος ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος σε συνεντεύξεις
και δηλώσεις του, άλλοτε επισημαίνοντας την αρνητική στάση των Τουρκικών Αρχών και
άλλοτε εκφράζοντας, χωρίς ισχυρά ερείσματα, την ελπίδα για επικείμενη αλλαγή της
πραγματικότητας.
Η ιστορία της Σχολής
Η άλλοτε περίφημη Σχολή που βρίσκεται στο νησί της Χάλκης στην Προποντίδα, κοντά στην
Κωνσταντινούπολη, αποτελούσε για πάνω από ένα αιώνα το εκπαιδευτήριο των ανώτερων
στελεχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αλλά και άλλων Ορθοδόξων Εκκλησιών. Είναι
μακρά η σειρά των Ιεραρχών και πανεπιστημιακών δασκάλων που αποφοίτησαν απ την
ξακουστή Σχολή και υπηρέτησαν κατόπιν από υψηλές θέσεις της παγκόσμιας Ορθοδοξίας,
όπως πιο πρόσφατα οι Οικουμενικοί Πατριάρχες Γερμανός Ε΄, Γρηγόριος Ζ΄, Φώτιος Β΄,
Βενιαμίν, Μάξιμος Ε΄, Αθηναγόρας, Δημήτριος, Βαρθολομαίος, οι Αλεξανδρείας Νικόλαος Στ΄
και Παρθένιος, ο Αντιοχείας Ηλίας, ο εθνομάρτυρας Σμύρνης Χρυσόστομος, ο Αμασείας
Γερμανός Καραβαγγέλης, οι αρχιεπίσκοποι Αθηνών Χρύσανθος και Χρυσόστομος Β΄, οι
αρχιεπίσκοποι Αμερικής Αλέξανδρος, Μιχαήλ, Ιάκωβος και Σπυρίδων, οι αρχιεπίσκοποι
Θυατείρων Γερμανός και Αθηναγόρας, σπουδαίοι θεολόγοι όπως ο Χρήστος Ανδρούτσος και
ο αρχιμ. Βασίλειος Στεφανίδης που δίδαξαν στη Χάλκη και κατόπιν στο πανεπιστήμιο
Αθηνών όπως και άλλοι πολλοί.
Η σχολή έκλεισε το 1971, όταν η Τουρκία έθεσε τη θρησκευτική εκπαίδευση σε καθεστώς
κρατικού ελέγχου. Συγκεκριμένα, έπειτα από απόφαση του τουρκικού Συνταγματικού
Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία τα ιδιωτικά ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης όφειλαν
να υπάγονται σε κρατικά πανεπιστήμια. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο, με Πατριάρχη τότε τον
Αθηναγόρα, δεν αποδέχθηκε αυτή την προϋπόθεση, με αποτέλεσμα τη διακοπή της
λειτουργίας της σχολής, η οποία παραμένει κλειστή μέχρι σήμερα.
Το ιστορικό των συνεννοήσεων
Επανειλημμένες συνεννοήσεις μεταξύ Πατριαρχείου και Άγκυρας στη διάρκεια των 50 ετών
που ακολούθησαν, αποδείχθηκαν άκαρπες. Οι Τουρκικές αρχές τάχθηκαν σταθερά κατά της
επαναλειτουργίας της Σχολής ως ανώτερου εκπαιδευτικού ιδρύματος υπαγόμενου στο
Πατριαρχείο, αρνούμενες να θεωρήσουν την επαναλειτουργία ως θέμα θρησκευτικής
ελευθερίας και μειονοτικών δικαιωμάτων, επιμένοντας να συνδέουν το όλο ζήτημα με το
καθεστώς των μουφτήδων της Κομοτηνής.
Σύμφωνα με τις πρόσφατες τουρκικής προέλευσης πληροφορίες του Bloomberg.com, το
τελευταίο τουρκικό σχέδιο προβλέπει τα εξἠς:
η Σχολή, ως νέο ίδρυμα, θα ενσωματωθεί στο επίσημο σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης
της Τουρκίας. Τα ακαδημαϊκά προγράμματα θα λειτουργούν υπό την εποπτεία του
Τουρκικού Υπουργείου Παιδείας, ενώ οι εισαγωγές φοιτητών θα πραγματοποιούνται μέσω
των εθνικών εξετάσεων εισαγωγής στα πανεπιστήμια της χώρας. Η προτεινόμενη δομή θα
περιλαμβάνει επίσης μια θεολογική σχολή, επιτρέποντας την εκπαίδευση ορθόδοξων
κληρικών στην Τουρκία για πρώτη φορά μετά από περισσότερες από πέντε δεκαετίες.
Ωστόσο, το δημοσίευμα του Bloomberg, όπως και τα λοιπά ΜΜΕ, αποφεύγουν να
διευκρινήσουν σε ποια σημεία του τουρκικού σχεδίου υπάρχει σύγκλιση των δύο πλευρών
και σε ποια ελαφρά ή σημαντική απόκλιση.
Πρόσφατες εξελίξεις
Μετά το παραπάνω ταξίδι-αστραπή του Πατριάρχη στον Πρόεδρο της Τουρκικής
Δημοκρατίας, στις 16 Ιουνίου 2026, ανακοινώθηκε ότι ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ
Ερντογάν έδωσε εντολή για επανάληψη των συνομιλιών σχετικά με την επαναλειτουργία
της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, παραπέμποντας (δηλ. για άλλη μία φορά), το θέμα της
Χάλκης, στο Ανώτατο Συμβούλιο Εκπαιδεύσεως της Τουρκίας.
Σύμφωνα με το Bloomberg, οριστικοποιήθηκε κατά την παραπάνω συνάντηση ένα
προσχέδιο συμφωνίας ενώ, όπως υπογραμμίζουν άλλα ΜΜΕ, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής
τουλάχιστον κανένα χρονοδιάγραμμα για πιθανή επαναλειτουργία της Σχολής, καθώς δεν
έχει ακόμη συμφωνηθεί το καθεστώς λειτουργίας της.
Παρατηρείται ακόμη ότι δεν φαίνεται να υπάρχει κάποιο εμπεριστατωμένο σχέδιο
στρατηγικής, κάτι σαν οδικός χάρτης, αλλά όλα είναι ρευστά και στα λόγια, καθότι --
όπως διασαφητικά γράφεται-- από πατριαρχικής πλευράς η στόχευση δεν είναι τόσο
ουσιαστική, όσο «προσωπική» για τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο.
Τα σχόλια
Ο μητροπολίτης Χαλκηδόνος Εμμανουήλ, εκπρόσωπος του Πατριάρχη, σχολιάζοντας την
απόφαση του Ερντογάν, δήλωσε ότι το θέμα έχει εισέλθει σε «νέα φάση», και ότι ύστερα
από δεκαετίες αδράνειας, «το νερό μπήκε στ’ αυλάκι», ενισχύοντας την εντύπωση για
πιθανή επίτευξη συμφωνίας ως προς το νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο λειτουργίας της
σχολής --πράγμα που θα επέτρεπε τελικά την επαναλειτουργία της Σχολής.
Ο ομογενειακός Τύπος, απ την πλευρά του, παρατηρεί ότι εάν επαναλειτουργήσει η Σχολή
δεν θα είναι η δομή της όπως ήταν στο παρελθόν, δηλαδή μία αυτοτελής και αυτόνομη
Θεολογική Σχολή ιερατικής κατευθύνσεως ... Εάν επαναλειτουργήσει η Σχολή θα είναι για
ένα διετές μεταπτυχιακό πρόγραμμα, που θα υπάγεται ως «Τμήμα» σε κάποιο Τούρκικο
πανεπιστήμιο. Αυτό σημαίνει ότι οι φοιτητές η πλειάδα των οποίων θα πρέπει να
προέρχεται εκ Τουρκίας θα πρέπει να έχουν ήδη κάνει τις βασικές τους Θεολογικές Σχολές
αλλού, όπως λόγου χάρη στην Ελλάδα, την Αμερική στον Τίμιο Σταυρό Βοστώνης ή σε άλλη
αναγνωρισμένη Θεολογική Σχολή και στη συνέχεια να μεταβαίνουν στη Χάλκη για
μεταπτυχιακά. Τελικά, σημειώνει ο Τύπος, "ακόμα βρισκόμαστε στα πρώτα νηπιακά
βήματα στην προσπάθεια επίτευξης κάποιας συμφωνίας.
Διαπιστώσεις
Απ τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι η αρχική είδηση του Bloomberg.com συμπλέει στην
πραγματικότητα με την τουρκική προπαγανδιστική μηχανή που θέλει να παρουσιάζει την
γείτονα ως μια σύγχρονη χώρα, φιλελεύθερη και προοδευτική η οποία, συμβαδίζοντας με
τις σύγχρονες ιδέες περί ανθρώπινων δικαιωμάτων, θρησκευτικής ελευθερίας κτλ., ανοίγει
μέχρι και ορθόδοξη θεολογική σχολή στο χώρο τουρκικού πανεπιστήμιου. Το ίδιο μπορεί να
λεχθεί και για τις σχετικές επεξηγηματικές δηλώσεις του μητροπολίτη Χαλκηδόνος
Εμμανουήλ που γνωστοποιεί ότι το θέμα μπήκε στην τελευταία ευθεία και επομένως η
Σχολή θα επαναλειτουργήσει σύντομα, σύμφωνα --πως αλλιώς;-- με το παραπάνω τουρκικό
σχέδιο που αποκάλυψε το Bloomberg.
δώρο άδωρο, διότι το ζητούμενο εδώ δεν ήταν μόνο αν θα επαναλειτουργήσει ή όχι η Σχολή,
αλλά πώς και με ποιά μορφή θα επαναλειτουργήσει,
-- ως ίδρυμα του Πατριαρχείου προς εξυπηρέτηση βασικότατων αναγκών της Εκκλησίας
όπως κάποτε ήταν;
-- ή ως παράρτημα κάποιου τουρκικού πανεπιστημίου, χωρίς Πατριαρχική επιρροή ή
δυνατότητα εκκλησιαστικής παρέμβασης, με σκοπό την προβολή της Τουρκίας ως
φιλελεύθερης πολυθρησκειακής χώρας;
Το ερώτημα ωστόσο που πλανάται στους κύκλους πολλών κληρικών αλλά και εκπρόσωπων
του ακαδημαϊκού κόσμου, είναι γιατί ένα θέμα ζωτικής σημασίας αντιμετωπίσθηκε όλα
αυτά τα χρόνια τόσο χλιαρά και υποτονικά, αντί να χρησιμοποιηθούν όλα τα μέσα που έχει
στη διάθεσή του το Πατριαρχείο; Για τους κύκλους αυτούς παραμένει ανεξήγητος ο λόγος για
τον οποίο ο κ. Βαρθολομαίος θέλησε να χειρισθεί το θέμα μόνος και κατ΄ αποκλειστικότητα.
Είναι πολλοί που θεωρούν ότι έπρεπε να είχαν δραστηριοποιηθούν οι αρχιεπισκοπές και
μητροπόλεις σε όλο τον κόσμο κινητοποιώντας όχι μόνο τον ελληνισμό της διασποράς αλλά
και διεθνείς οργανισμούς ώστε να επιτευχθεί κάποια ευαισθητοποίηση του πολιτικού
κόσμου στις ΗΠΑ, Καναδά, ευρωπαϊκές χώρες, Αυστραλία κτλ. Είναι προφανές ότι η
ακινητοποίηση --είτε σκόπιμη είτε οφειλόμενη σε μειωμένη διορατικότητα-- των
μητροπόλεων και αρχιεπισκοπών επέτρεψε στη Τουρκία να δράσει ανενόχλητα, χωρίς
διεθνείς παρεμβάσεις, προδικάζοντας έτσι την έκβαση της όλης υπόθεσης και οδηγώντας
στα γνωστά και μη αναστρέψιμα πλέον αποτελέσματα.
Η Τουρκία, χωρίς διεθνή ανάμιξη, πέτυχε αθόρυβα να μεταθέσει το βάρος της συζήτησης
από την αναστολή λειτουργίας της Σχολής της Χάλκης στην παραδοσιακή μορφή της και να
επιβάλει ένα άσχετο πανεπιστημιακό κατασκεύασμα υπό τον απόλυτο έλεγχό της, χωρίς
πατριαρχική επιρροή και δυνατότητα εκκλησιαστικής παρέμβασης. Αναμφίβολα πρόκειται
για θρίαμβο της τουρκικής διπλωματίας και ταυτόχρονη εξευτέλιση της θρυλλούμενης
βυζαντινής δήθεν πατριαρχικής διπλωματικής δεινότητας που οδήγησε στο να χαθεί για
πάντα η ευκαιρία ανασύστασης του βασικού ιδρύματος που εξασφάλιζε την επιβίωση του
Πατριαρχείου.
Σε κάθε περίπτωση, όπως γράφει μεγάλη ομογενειακή εφημερίδα, οι διαρκείς --κάθε χρόνο
σχεδόν-- εξαγγελίες του πατριάρχη Βαρθολομαίου για επαναλειτουργία της Σχολής της
Χάλκης έχουν ως απτό αποτέλεσμα το να εκτίθεται μόνο ο Πατριἀρχης... Οι τραμπικού
στυλ πατριαρχικές εξαγγελίες και ανακοινώσεις είναι --επιεικώς κρίνοντας-- παραπλανητικές
και παραπειστικές. Στην περίπτωση αυτή δεν πρόκειται ούτε στο ελάχιστο για
επαναλειτουργία της Σχολής, δηλ. συνέχιση του παραδοσιακού έργου της, αλλά για
θεσμοθέτηση εξ ολοκλήρου νέου τουρκικού πανεπιστημιακού σχήματος απ΄το οποίο
αποκλείστηκε ολότελα το Πατριαρχείο και το οποίο είναι τελείως άσχετο με την αποστολή
της ιστορικής Σχολής.
Αλέξανδρος Ρεμούνδος
