Ιστορική αναδρομή στην Αθήνα μας

olympiada

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Μενδρεσές

Αποτέλεσε ένα πρώιμο θα λέγαμε πανεπιστήμιο των Τούρκων στα χρόνια της οθωμανικής δουλείας. Ευρίσκετο στην συμβολή των οδών Αιόλου και Πελοπίδα και συνεστήθη το 1721 απο τον Μεχμέτ Φαχρή. Στο Μενδρεσέ διδάσκονταν φιλολογία, θεολογία και φιλοσοφία τουρκική, αραβική και περσική. Είχε χαρακτήρα εκείνη την περίοδο σπουδαστηρίου και σ΄αυτό έμπαιναν οικότροφοι φοιτητές που αποκαλούνταν «Σοφτάδες». Την δαπάνη την φοίτησης ανελάμβανε το τουρκικό κράτος και με την αποπεράτωση των σπουδών τους οι Σοφτάδες, ένεκα της υψηλής τους μόρφωσης ανελάμβαναν  υψηλά αξιώματα στο τουρκικό δημόσιο. Με αυτές τις δυνατότητες λοιπόν ικανοποιούσε τις σπουδαστικές ανάγκες των Μουσουλμάνων που ήταν στην Αθήνα και εξ αυτού του λόγου η ζήτηση για φοίτηση σ΄αυτόν ήταν μεγάλη. Ως πρός την αρχιτεκτονική το δομή ο Μενδρεσές ήταν ένα τετράγωνο κτίριο και αποτελούνταν απο τον χώρο των μαθημάτων-σπουδαστήριο, τα δωμάτια παραμονής των φοιτητών των αύλειο χώρο και τους κοινόχρηστούς χώρους. Όμως στον χώρο συγκεντρώνονταν και οι οθωμανικές τοπικές αρχές για να συζητήσουν τα προβήματα που αφορούσαν την Αθήνα.Και σε μια απο αυτές τις συνάξεις τους τον Απρίλιο του 1821 και ενώ είχε εκσπάσει η επανάσταση στην Πελοπόννησο, οι Τούρκοι προύχοντες συμφώνησαν να δολοφονήσουν όλους τους έλληνες χριστιανούς. Η τραγική αυτή εξέλιξη για τους έλληνες, απετράπη χάρις στην σωστική παρέμβαση του Χαλίλ Εφέντη. Αφότου έλαβε χώρα η ελληνική επανάσταση ο Μενδρεσές σταμάτησε να λειτουργεί και ερημώθηκε. Στα απελευθερωτικά χρόνια της οθωνικής περιόδου το κτίριο ανακατασκευάστηκε σε μελέετη του Χρ. Χάνσεν και έγινε φυλακή, ενώ λίγο αργότερα το 1850 απέκτησε και δεύτερο όροφο. Ως φυλακή ο Μενδρεσές υποδέχτηκε  θρυλικούς ληστές της εποχής, ποινικούς υπόδικους, αλλά και πολιτικούς κρατουμένους, που αντετάσσοντο σθεναρά στην βασιλεία του Όθωνα. Με το που έκσπασε το κίνημα της 3-ης Σεπτεμβρίου υπο τον συνταγματάρχη Καλλέργη  το 1843, απελευθερώθηκαν οι φυλακισμένοι. Ο πιο επώνυμος απο τους πολιτικά αντιφρούνούντες φυλακισμένους, ήταν ο στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης, που απο το 1852 είχε καταδικαστεί για συνωμοσία εναντίον του Όθωνα. Αλλά στα 1861 στον Μενδρεσέ φυλακίστηκε ο αισθαντικός μας ποιητής Αχιλλέας Παράσχος (1838-1895). Χαρακτήρα φυλακής θα έχει ο Μενδρεσές μέχρι και τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Γεωργίου του Α΄. Όμως ο θρύλος σαν φυλακή Μενδρεσέ που εθεωρείτο σύμβολο θανάτου για όσους καταδικάζονταν, συνδέθηκε και με μια παροιμώδη φτάση της λαϊκής μας θυμοσοφίας, που χρησιμοποιήθηκε ευρέως στς μέρες μας. Στην αυλή της φυλακής λοιπόν υπήρχε ένας πλάτανος, τον οποίον θρυλείται ότι είχε φυτέψει ο περίφημος ληστής Μπιμπίσης – μαζί με τον Καραθανάση και τον Γιαγκούλα κ.α. θεωρούνταν φόβος και τρόμος της εποχής  στην ληστεία – στον οποίο  πλάτανο γίνονταν ο απαγονισμός των καταδικασθέντων. Το αλγεινό αυτό γεγονός κατέστησε τον πλάτανο απεχθές σύμβολο θανάτου.Και έτσι όσοι κρατούμενοι είχαν την θεία τύχη να αποφυλαλιστούν, έλεγαν χαρακτηριστικά «Χαιρέτα μου τον πλάτανο». Όμως και του ιδίου του πλατάνου η μοίρα υπήρξε τραγική !!! Κατεστράφη απο έναν κεραυνό. Ενώ και του Μενδρεσέ το μέλλον προδιαγράφεται ζοφερό. Ήδη απο τις πρώτες μεταπελευθερωτικές δεκεατίες ακούγονταν γνώμες κατεδάφισης του κτιρίου, προκειμένου να γίνουν αρχαιολογικές ανασκαφές. Ενώ υπήρχαν και σοβαρές απόψεις της εποχής, ότι κάτω απο τα κελιά του Μενδρεσέ οι Τούρκοι είχαν κρύψει χρυσάφι, που βεβαίως κινητροδοτούσαν τις προθέσεις κατεδάφισης. Τελικά το 1914 ο ιστορικός Μενδρεσές κατεδαφίστηκε.

Ταξιάρχες – Παναγία Γρηγορούσα

Συνιστά ναό του 19-ου αιώνα, 1872 και ευρίσκεται επι των οδών Ταξιάρχου και Δεξίππου. Ως πρός την δομή του είναι εγγεγραμμένος με τρούλο και αποτελεί ουσιαστικά προέκταση προϋφιστάμενου ναού του 12 αιώνα των Ταξιαρχών του Σταροπάζαρου, επιφέροντας καθολική αλλαγή στην δομή του. Στο εσωτερικό του ναού υφίστανται τοιχογραφίες  του Δημητρίου Πελεκάση (1881-1973). Με την έλευση όμως των ξεριζωμένων μικρασιατών προσφύγων το ΄22, μεταφέρθηκε  απο αυτούς στο ναό η Παναγία η Γρηγορούσα και έτσι αφιερώθηκε η εκκλησία στην Παναγία.

Φετιχιέ Τζαμί

Ευρίσκεται επι των οδών Πανός και Πελοπίδα και φέρει και τα ονόματα «Τζαμί του Πορθητή» ή «Τζαμί του Σταροπάζαρου». Ανηγέρθη στην Αθήνα το 1458 προκειμένου να αποδοθούν τιμές στην άφιξη του Μωάμεθ του Πορθητή στην πόλη. Και για το σκοπό αυτό τότε έγινε στο τζαμί μεγαλοπρεπής εορτή. Το Φετιχιέ Τζαμί αποτέλεσε το πρώτο μουσουλμανικό τέμενος που οικοδομήθηκε στην Αθήνα, αφότου κατελήφθη η πόλη απο τους Τούρκους, αλλά και το μεγαλύτερο συνάμα σε έκταση. Κατά τον σπουδαίο μας Αθηναιογράφο Δημήτριο Καμπούρογλου, το Φετιχιέ Τζαμί ήταν εκκλησία που μετασκευάστηκε σε Τζαμί. Στα χρόνια (1687-1688) το τζαμί μετετράπη σε εκκλησία καθολική του Αγίου Διονυσίου. Και σ΄αυτήν μάλιστα θριαμβευτικά εορτάστηκε η κατάληψη της πόλης απο τον Μοροζίνι το 1687. Στα 1824 και αφότου είχε απελευθερωθεί η Αθήνα το τζαμί αποτέλεσε αλληλοδιδακτικό σχολείο της φιλομούσου εταιρείας. Ο μοναρές του τζαμιού κατεστράφη περίπου στα χρόνια της επανάστασης. Αφότου απελευθερώθηκε η Ελλάδα απο τους Τούρκους, το τζαμί πέρασε στην διαχείριση του στρατού και χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας, στρατιωτική φυλακή, στρατιωτικός φούρνος, αποθήκη σίτου, αλλά και ως χώρος φύλαξης αρχαιοτήτων. Τώρα το Φετιχιέ τζαμί υπάγεται στην αρχαιολογική υπηρεσία.

Ρωμαϊκή αγορά

Οριοθετείται χωροταξικά απο τις οδούς Μάρκου Αυρηλίου, Πελοπίδα, Πανός, Πολυγνώτου, Επαμεινώνδα και Διοσκούρων. Η Ρωμαϊκή Αγορά οικοδομήθηκε απο τους Ιούλιο Καίσαρα, Οκταβιανό Αύγουστο τον 1-ο αιώνα π.Χ. και ολοκληρώθηκε το 10 π.Χ. Στους κλασικούς χρόνους η αγορά είχε δεχθεί την επίθεση του Σύλλα και εν συνεχεία ακολούθησε η οικοδόμηση του Ωδείου του Αγρίππα, που κατέλαβε σημαντική έκταση και επομένως μείωσε ζωτικά τον προσφερόμενο χώρο για καταστήματα. Εκ των πραγμάτων δημιουργήθηκε μια δεύτερη αγορά αποκαλούμενη ρωμαϊκή αγορά. Κοινό σημείο των δυο αγορών είναι ο πλακόστρωτος δρόμος. Ως πρός την δομή της η ρωμαϊκή αγορά, συνίστατο σε έναν μεγάλο ορθογώνιο χώρο με αίθριο περιμετρικά του οποίου υπήρχαν στοές με καταστήματα. Το οικοδόμημα διέθετε δυο εισόδους μια στην ανατολική και μια στην δυτική με μικρά προπύλαια.  Τύχη αγαθή διασώεται το δυτικό προπύλαιο με τέσσερις δωρικούς κίονες. Επι τω οποίων εδράζεται θρίγκος με αέτωμα. Στο επιστύλιο υφίσταται επιγραφή φέρουσα τα ονόματα των δωρητών Ιουλίου Καίσαρα και Οκταβιανου Αυγούστου. Υπήρχαν ακόμα τρείς είσοδοι εκ των οποίων η μεσαία ήταν για την διέλευση των αρμάτων. Και φέρει το όνομα πύλη της Αρχηγέτιδος Αθηνάς, ή Παζαρόπορτα στους μεσαιωνικούς χρόνους, δοθέντος ότι στον χώρο αυτό κάθε χρόνο ελάμβανε χώρα το παζάρι λαδιού, σιταριού, κ.λ.π. Στην ανατολική πλευρά της Ρωμαϊκής Αγοράς, υπάρχει κτίριο του 1-ου π.Χ. αιώνα που πιθανώς να ήταν το Αγορανομείο. Ακόμα επι της ιδίας φαίνοντα τα ερείπια των Βεσπασιανών, δηλαδή των δημοσίων αποχωρητηρίων του 2-ου μ.Χ. αιώνα. Προφανώς φέρουν το όνομα τυου αυτοκράτορος Βεσπασιανού, μιας και αυτός πρώτος κατασκεύασε δημόσια αποχωρητήρια.

Την περίοδο της οθωμανικής δουλείας η Ρωμαϊκή αγορά αποτελούσε το επίκεντρο της κοινωνικής ζωής, δοθέντος ότι πλησίον της ευρίσκονταν σημαντικά δημόσια κτίρια, αλλά και οικίες παράλληλα. Στο οικοδομικό όριο της δεξιάς πλευράς της πύλης της Αρχηγέτιδας Αθηνάς, ευρίσκονταν γκρεμισμένη η μεσαιωνική εκκλησία της Αγ. Σωτείρας της Παζαρόπορτας. Στον ίδιο χώρο ήταν και η εκκλησία των Ταξιαρχών του Σταροπάζαρου, κτίσμα του 12-ου αιώνα, αλλά και μια ακόμα εκκλησία βυζαντινή της ιδίας περιόδου 11-ος-12-ος αιώνας του Προφήτη Ηλία του Σταροπάζαρου, γκρεμισμένη απο τα μέσα του 19-ου αιώνα. Στα μεταπελευθερωτικά απο τους Τούρκους χρόνια και οι δυο εκκλησίες χρησιμοποιήθηκαν ως νοσοκομεία. Επι της εισόδου του Σταροπάζαρου υφίστατο μια απο τις δημόσιες βρύσες της Αθήνας αποκαλούμενη βρύση του Σταροπάζαρου ή του Αγά. Αφότου έλαβε χώρα η μικρασιατική τραγωδία, οι δυστυχείς πρόσφυγες που συνέρρεαν κατά κύμματα στην Αθήνα, πλησίον της ρωμαϊκής αγοράς είχαν στήσει πρόχειρα καταλύμματα, τα οποία γκρεμίστηκαν το 1931 στο πλαίσιο των ανασκαφών. Ακόμα στον ευρύτερο χώρο της ρωμαϊκής αγοράς, βρισκόταν το λουτρό του σταροπάζαρου η Ουλά Μπέη. Στα χρόνια του Όθωνα το λουτρό χρησιμοποιήθηκε ως ααποθηκευτικός χώρος της δημόσιας βιβλιοθήκης. Αφότου ξεκίνησαν οι ανασκαφές γκρεμίσθηκε και το λουτρό.

Οδός Διοσκούρων

Επι της οδού Διοσκούρων και στο νούμερο 17, υφίσταται οικία της οθωνικής περιόδου, οικοδομηθείσα την δεκαετία του 1830, η οποία εκτιμάται ότι αποτέλεσε τα γραφεία του βασιλιά Όθωνα. Ακόμα υφίστανται και δυο μικροί ναΐσκοι. Ο ναός της Αγίας Άννας της μεταβυζαντινής περιόδου επανοικοδομημένος και ο ναός της Αγίας Παρασκευής, επι της Διοσκούρων 6 στον αύλειο χώρο ενός σπιτιού. Η Αγία Παρασκευή ανήκει στους Παλαιοημερολογίτες. Στον χώρο της Αγίας Παρασκευής μεταφέθηκαν εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη, απο τον γκρεμισμένο επίσης παλαιοημερολογίτικο ναό του Αγίου Αθανασίου στη Βλασσαρού.

Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη

Επί της οδού Πολυγνώτου 9-11 υφίσταται νεοκλασικό κτίριο το οποίο φιλοξενεί το ίδρυμα Μελίνας Μερκούρη.

Σπίτι Στρατηγού Κωλέττη

Ευρίσκεται επι της οδού Πολυγνώτου 13. Συνιστά διώροφο επιβλητικό αρχοντικό που χρονολογείται στα μέσα του 19-ου αιώνα. Ιδιαίτερο στοιχείο της αρχιτεκτονικής αισθητικής της οικίας, είναι τα αετώματα είνα το αέτωμα με τα αγαλματίδια που φέρει στην κόγχη. Κατά τον σπουδαίο μας αθηναιογράφο Δημήτριο Καμπούρογλου, η οικία ανήκε στον γιατρό Κωνσταντίνο Ζωγράφο 1796-1856. Σύμφωνα όμως με την εκδοχή του Κ. Μπίρη οικοδομήθηκε το 1870 ως κατοικία του Νομομηχανικού Αντ. Μαναράκη. Το οίκημα είναι γνωστό ως «Το οίκημα του στρατηγού Κωλέττη». Υπάγεται στην ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού. Ευρίσκεται στο στάδιο της ανακαίνισης προκειμένου να στεγαστεί το Μουσείο Κωνσταντίνου Καβάφη (1863-1933), στο οποίο θα εκτίθενται χειρόγραφα, βιβλία και προσωπικά αντικείμενα του παγκοσμίου κύρους έλληνα ποιητή.

Αρχαία Αγορά

Η αρχαία αγορά οριοθετείται χωροταξικά απο τους λόφους του Αρείου Πάγου, του Αγοραίου Κολωνού και τον Ηριδανό ποταμό. Και εκτείνεται στο Β.Δ, μέρος της Ακρόπολεως. Στην αρχαία αγορά μπορεί κανείς να μπεί απο την κυρία είσοδο Βορείως, απο μια δεύτερη είσοδο που υφίσταται πλησίον του Αρείου Πάγου, αλλά και απο μια Τρίτη είσοδο απο την οδό Αποστόλου Παύλου. Στους αρχαίους χρόνους η αγορά συνιστούσε το κέντρο της πολιτικής και κοινωνικής εκπόρευσης της αθήνας, της θρησκευτικής λατρείας, αλλά και της οικονομικής ακόμα ζωής. Στον οικείο χώρο της Αγοράς προσέρχονταν οι πολίτες για να αποτανθούν στους πολιτικούς άρχοντες, να διεκπεραιώσουν τις οικονομικές τους συναλλαγές, αλλά και για να έχουν ενεργό ανάμειξη στην κοινωνική ζωή της πόλης. Ως πρός την αρχιτεκτονική του διαμόρφωση ο χώρος της αγοράς παρουσίαζε μια συνεχή ιστορική πορεία, με αρχή τους νεολιθικούς χρόνους και πέρας την περίοδο του μεσοπολέμου.Κατά τα χρόνια της νεολιθικής εποχής και της εποχής του χαλκού, κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες κατοικίες, οι οποίες προϊόντος του χρόνου αυξάνονται σημαντικά. Στον 6-ο π.Χ. αιώνα στα χρόνια του Σόλωνος η αγορά άρχισε να προσλαμβάνει την μορφή διοικητικού κέντρου δοθέντος, ότι οικοδομήθηκαν εκεί τα πρώτα δημόσια κτίρια, τα οποία και ισοπεδώθηκαν με την εισβολή των Περσών το 480-479 π.Χ. Μετά τους περισικούς πολέμους τα κατεστραφέντα κτίρια επανοικοδομήθησαν και ανηγέρθηκαν και καινούρια κρατώντας τον εσωτερικό χώρο ελεύθερο. Μέσω της αγοράς διήρχετο η οδός των Παναθηναίων, η οποία απο το δίπυλο έφθανε στην Ακρόπολη.Την ίδια επίσης διαδρομή περνούσε και η πομπή των Παναθηναίων. Και εξ αυτού του λόγου καθοδόν στην διαδρομή κατασκευάστηκαν ξύλινες κερκίδες, ώστε να μπορούν οι θεατές να παρακολουθούν τις εκδηλώσεις. Το 86 π.Χ.  αποτέλεσε ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός ορόσημο για την Αγορά.Υπέστη την ισοπεδωτική επιδρομή του Σύλλα, που στην κυρολεξία την κατέστρεψε. Τον 2-0 μ.Χ.αιώνα η Αγορά γνώρισε και πάλι μεγάλη οικοδομική άνθηση. Για να υποστεί μια ακόμη βάραβη επιδρομή τώρα των Ερούλων, η οποία συντέλεσε στην απερήμωσή της. Η πλειονότητα των οικοδομημάτων καταστράφηκε απο τους Ερούλους και το οικοδομικό τους υλικό χρησιμοποοιήθηκε στην δημιουργία του υστερορωμαϊκού τείχους. Όμως έναν αιώνα – τον 4-ο περίπου αιώνα – αργότερα, η αγορά θα γνωρίσει και πάλι οικοδομική άνθηση και κοινωνική ανάπτυξη. Αποκαταστάθηκαν στατικά κάποια απο τα παλιά κτίρια όπως το Μητρώο και ο Θόλος και οικοδομήθηκαν παράλληλα ιδωιτικές οικίες στο νότιο τμήμα της. Αφότου έλαβε χώρα η βάρβαρη εισβολή των Σλάβων στο πέρας του 6-ου αιώνα, η Αγορά ερήμωσε και επιχωματώθηκε. Γύρω στον 10-ο αιώνα η Αγορά ξανακατοικείται και πάλι για να υποστεί το 1203 μια ακόμα βάρβαρη επιδρομή, που θα την οδηγήσει στον θάνατο και την ερήμωση για τέσσερις αιώνες. Επανοικοδομήθηκε στα χρόνια της ελληνικής επανάστασης το 1821, αλλά υπέστη πάλι σημαντικές καταστροφές, κατά την δεύτερη πολιορκία της Ακροπόλεως. Αφότου η Αθήνα εχρήσθη προωτεύουσα του ελληνικού κράτους, η Αγορά ανοικοδομήθηκε και πάλι. Ανασκαφικές εργασίες στον χώρο της αγοράς έλαβαν χώρα τα χρόνια 1859-62 απο την αρχαιολογική εταιρεία, που συνεχίστηκαν μέχρι την έλευση του 20-ου αιώνα. Την περίοδο 1890-1891 οπότε και διενεργήθηκε η διάνοιξη τω γραμμών του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου Αθηνών-Πειραιώς απεκαλύφθησαν αρχαιότητες. Στα 1931 η Αμερικάνικη Αρχαιολογική Σχολή επιχείρησε ανασκαφές. Στα πλαίσια της φυσικής ανάδειξης του χώρου, δόθηκε έμφαση σε στοιχεία του πρασίνου που παρέπεμπαν περιαλλοντικά στην αρχαία φυσιογνωμία της Αγοράς. Με την κήρυξη του πολέμου το 1940 οι ανασκαφές διεκόπησαν και επανεκίνηησαν στα έτη 1946-1960. Μερικά απο τα πιο σημαντικά κτίρια της αγοράς είναι τα παρακάτω :

Ναός του Ηφαίστου – Θησείο

Ο ναός του Ηφαίστου γνωστός και ως Θησείο υφίστασται στην δυτική πλευρά της αγοράς στην κορφή του αγοραίου Κολωνού –έφερε το όνομα αγοραίος επειδή ευρίσκονταν στον χώρο της αγοράς. Κατά τις εκτιμήσεις των αρχαιολόγων ο ναός του Ηφαίστου θεωρείται το καλύτερα διατηρημένο αρχαίο μνημείο στην Ελλάδα. Συνιστά  ναό δωρικό περίπτερο με 6 κίονες στις στενές πλευρές του και 13 στις μακρυνές πλευρές του. Χρονολογείται ο ναός στο δεύτερο μισό του 5-ου π.Χ. αιώνα. Ο ναός είχε αφιερωθεί στον Ήφαιστο και την Αθηνά που θεωρούντο προστάτες των τεχνιτών. Εξαίσιος και ο διάκοσμος του ναού. Μερικές μετόπες των μακρυνών πλευρών του ναού, διακοσμούνται με τους άθλους του Θησέως – και εξ αυτού του λόγου ομομάζεται Θησείο αν και η ορθή του ονομασία θα ήταν Ηφαιστείο.Στην αντολική πρόσοψη παρατίθενται γλυπτικά οι άθλοι του Ηρακλέους και στην ζωοφόρο πολεμικές παραστάσεις. Κατά τον 3-ο π.Χ. αιώνα περιμετρικά του ναού υφίστατο άλσος. Εντός του σηκού υφίστατο τα αγάλματα του Ηφαίστου και της Αθηνάς Εργάνης. Με την βάρβαρη επιδρομή των Ερούλων ο ναός υπέστη σοβαρές βλάβες.Στα βυζαντινά χρόνια ο ναός του Ηφαίστου μετατράπηκε σε μονόκλιτη βασιλική εκκλησία πρός τιμήν του Αγίου Γεωργίου. Στα χρόνια της οθωμανικής δουλείας οι Αθηναίοι με εμφανή διάθεση χιούμορ, χαρακτήριζαν τον άγιο «Ακαμάτη»= τεμπέλη, δοθέντος ότι η εκκλησία λειτουργούσε μόνο την ημέρα του Αγίου Γεωργίου, αφού οι Τούρκοι απαγόρευαν αυστηρά την λειτουργία τις επόμενες μέρες του χρόνου. Έτσι κατ΄εξαίρεση μόνον την ημέρα του Αγιου Γεωργίου, ο φρούραρχος της Ακρόπολης, έδινε την άδεια λειτουργίας, λαμβάνοντας βεβαίως και το ανάλογο αντάλλαγμα για την παραχώρηση !!! Ωστόσο υπάρχουν και άλλες ερμηνείες  για την ονομασία αυτή. Με βάση τον Θ.Ν. Φιλαδελφέα το «Ακάμας» συναρτάται με την Ακαμαντίδα φυλή. Ενώ με βάση άλλη εκδοχή  η ονομασία ακαμάτης, εκπηγάζει απο την εσφαλμένη μετατροπή του «Ακαμάτου» Θησέως σε «Ακαμάτην». Στα χρόνια της τουρκοκρατίας η εκκλησία ήταν γνωστή και με το όνομα «τριαντά δυο κολώνες» αν και διαθέτει 34. Στα 1660 ο ναός του Ηφαίστου κινδύνευσε να κατεδαφιστεί η να μετατραπεί σε τζαμί, οδυνηρό ενδεχόμενο που απετράπη με ειδικό για τον σκοπό αυτό φιρμάνι. Σημειώνουμε ακόμα ότι το ένα εκ των δυο λιονταριών που έκλεψε ο  Μοροζίνι αποχωρώντας απο την Αθήνα, βρισκόταν πλησίον του Θησείου. Το δε δεύτερο λιοντάρι ευρίσκετο στον Πειραιά. Πάνω στους κίονες του ναού, είναι χαραγμένες επιγραφές, που ιστορούν μείζονα γεγονότα απο την ιστορία της πόλης –Λίθινο χρονικό. Ωστόσο είναι εγχαραγμένα και τα ονόματα ξένων και ελλήνων περιηγητών, που θέλησαν να αποτυπώσουν για πάντα την επίσκωψή τους στο μνημείο.  Έως και το 1834 ο  χώρος του Θησείου αποτέλεσε κοιμητήριο των διαμαρτυρομένων της πόλης κατά βάση των περιηγητών. Δοθέντος ότι με τις ανασκαφές ανακαλύφθησαν και πολλοί τάφοι, προσεδόθη στο χώρο ο χαρακτηρισμός «μεγάλο μαυσωλείο των βρετανών περιηγητών». Στο εσωτερικό του ναού υφίστανται επιγραφές με λατινικούς χαρακτήρες εγχαραγμένοι στο μάρμαρο αφιερωμένες σ΄αυτούς. Μεταξύ αυτών και το όνομα του αγαπητού στην αθηναϊκή κοινωνία Άγγλου περιηγητή, αρχαιολόγου και ζωγράφου φιλέλληνα Τζών Τουέντελ (John Twedel. 1769-1799). Ο Τουέντελ με ξεχωριστό αρχαιολογικό ζήλο, είχε δημιουργήχει ένα αρχείο παραστάσεων και και σχολίων για τα αρχαία μνημεία.Το οποίο πάραυτα με τον θάνατό του εξαφανίστηκε περιέργως. Για το αρχείο αυτό είχε εκφράσει έντονο ενδιαφέρον ο Λόρδος Έλγιν και είναι πιθανό να το έκλεψε και αυτό όπως και τις Καρυάτιδες του Παρθενώνα. Μοίρα τραγική στις αρχές του 19-ου αιώνα ο ναός του Ηφαίστου υπέστη απο φυσικές καταστροφές σεισμό και κεραυνούς, μεγάλες βλάβες. Ενώ σημαντικές ήταν και οι ζημιές που υπέστη το μνημείο απο τη πολιορκία του Κιουταχή. Στα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια ο ναός του Ηφαίστου λειτούργησε και πάλι ως ναός και σ΄αυτόν διαδραματίζονταν εορτασμοί μείζονων γεγονότων, όπως το διάγγελμα του Όθωνα επι τη αποβιβάσει του στο Ναύπλιο τον Ιανουάριο του 1833, η άφιξη του βαυαρικού στρατιωτικού σώματος που θα παραλάμβανε την Ακρόπολη απο την τουρκική φρουρά, η αποχώρηση των Τούρκων τον Μάρτιο του 1833, η πρώτη επίσκεψη του Όθωνα στην Αθήνα τον Μάιο του 1833, η απόφαση τς ανακήρυξης της Αθήνας, ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους τον Σεπτέμβριο του 1834, η επίσημη άφιξη του Όθωνα την 1-η Δεκεμβρίου του 1834 κ.α. Ο Όθων αφίχθη στην Αθήνα δια μέσου των οδών Πειραιώς κ,αι Ηρακλειδών και αφίππευσε στο Θησείο ναό του Αγίου Γωεωργίου. Στον αύλειο χώρο του ναού τον προσφώνησε ο δημογέροντας Γιαννάκος Βλάχος και πολύς κόσμος που είχε συρεύσει τον επευφημούσε. Η τελετή άφιξης του Όθωνα αποτέλεσε και την τελευταία τελετή που έλαβε χώρα στον ναό του Αγίου Γεωργίου.

Τόσον στα χρόνια της οθωμανικής περιόδου, όσο και κατά την απελευθέρωση ο Άγιος Γεώργιος ο Ακαμάτης, ήταν το επίκεντρο των κοινωνικών εκδηλώσεων. Στον αύλειο χώρο του ναού γίνονταν δημόσιοι χοροί οι οποίοι συνιστούσαν την βασική διασκέδαση το αθηναϊκού κοινού στα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια.Περί τα τέλη του 1834 η Ιερά Σύνοδος αποφάσισε να αφαιρεθούν τα υπάρχοντα χριστιανικά στοιχεία του ναού.Και έγιναν οι επιβαλλόμενες παρεμβάσεις ώστε να γυρίσει ο ναός στην πρωτέρα κατάσταση, τις οποίες είχε αναλάβει ο αρχιτέκτονας Εδουάρδος Σάουμπερτ.Αφότου έγιναν οι απαράιτητες αισθητικές παρεμβάσεις ο ναός του Ηφαίστου χρησιμοποοιήθηκε πλέον σαν μουσείο. Χρόνια μετά, τα εκθέματά του μεταφέρθηκαν στον χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου στην οδό Πτατησίων – του οποίου τα εγκαίνια έγιναν το 1889 – και μέχρι το 1935 ο χώρος του είχε χαρακτήρα αποθήκης. Αφότου έλαβε χώρα η μιρκασιατική τραγωδία περιμετρικά του Θησείου δημιουργήθηκε πρόχειρος καταυλισμός προσφύγων. Και λίγο αργότερα ο καταυλισμός κατέστη προσφυγική συνοικία πλησίον της σιδηροδρομικής γραμμής και της γειτονιάς του Αγίου Φιλίππου. Όμως η αρχαιολογική σκαπάνη γκρέμισε τις παράγκες του συνοικισμού. Δεν άφησαν ανέπαφο τον χώρο του μνημείου τα τραγικά γεγονότα των Δεκεμβριανών, όπου ο χώρος έγινε σκηνικό πολέμου, μεταξύ των αντιμαχομένων πλευρών. Στην δυτική πλευρά της Αγοράς υφίσταντο σημαντικά κτίρια όπως η Βασίλειος στοά – οικοδομήματα του 6-ου αιώνα π.Χ.- που αποτελούσε την έδρα του βασιλέως και στην οποία κοινοποιούνταν οι νόμοι της πόλης. Στο χώρο αυτό ακόμη διενεργήθηκε η δίκη του Σωκράτους  το 399 π.Χ. Η στοά του «Ελευθερίου Διός» του 5-ου π.χ. αιώνος επενδυμένη αισθητικά με τοιχογραφίες, αποτέλεσε χώρο κοινωνικών επαφών και χώρο επίσης συνάντησης των φιλοσόφων. Ακόμα μικροί ναΐσκοι  του 4-ου π.Χ. του Απόλλωνος Πατρώου και του Διός και της Αθηνάς Φρατρίας. Επίσης το Μητρώον, το ιερό της Ρέας της μητέρας των θεών, οικοδόμημα του 2-ου π.Χ. αιώνος, που αποτέλεσε χώρο διαφύλαξης των κρατικών εγγράφων, φιλοξενώντας ακόμα και το Ληξιαρχείο, για τούτο και ο όρος Μητρώο Αρρένων, το Μνημείο των Επωνύμων Ηρώων που είχε χαρακτήρα πίνακα δημοσίων ανακοινώσεων και το νέο βουλευτήριο οικοδόμημα του τέλους του 5-ου π.X. αιώνα που υπεκατέστησε το παλαιό Βουλευτήριο τέλη του 6-ου π.Χ. αιώνα. Φιλοξενούσε την Βουλή των 500, η Θολός που αποτελούσε κυκλικό κτίριο με κωνική στέγη του 5-ου αιώνα π.Χ. η οποία υπεκατέστησε αρχαιότερο το οποίο είχε καταστραφεί απο τους Πέρσες. Συνιστούσε την έδρα των Πρυτάνεων. Στην νότια πλευρά στις παρυφές του Αρείου Πάγου υφίσταντο οι κρήνες της αγοράς (παλαιότερη νοτιονατολική του 6-ου αιώνα και η νεότερη νοτιοδυτική του 4-ου αι, η Νότια Στοά Ι του 5-ου π.Χ, αιώνα με εμπορικά χρακτηριστικά, η οποία υπεκατάστάθη τον 2-ο π.Χ. αιώνα απο την Νότια Στοά ΙΙ, το Νομισματοκοπείο παράπλευρα στην ΝΑ κρήνη, οικοδόμημα του 5-ου- αρχών 4-ου αι. Η Μεσαία Στοά του 2-ου αι π.Χ. η οποία συνιστούσε το μεγαλύτερο κτίριο της αγοράς. Στο πέρας της οδού Πολυγνώτου, η οποία συνιστούσε μετέπειτα την συνοικία «Βρυσάκι» υφίσταται ο ναός των Αγίων Αποστόλων του Σολάκη. Αποτελεί έναν απο τους αρχαιότερους ναούς των Αθηνών του 11-ου αιώνος και ως πρός την αρχιτεκκτονική του είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Επί της ιδίας θέσης υπήρχε το Νυμφαίο του 2-ου μ.Χ. Ο χαρακτηρισμός Σολάκη αίρει την καταγωγή του πιθανόν στην οικογογένεια στην οποία ανήκε. Πλησίον του ναού υφίστατο μια απο τις βρύσες της Αθήνας, η βρύση του Σολάκη. Κατά την δεκαετία του 1950 αφότου έγιναν αισθητικές παρεμβάσεις απο την Αμερικάνικη Σχολή Κλασικών Σπουδών, αλλά και στατική στήριξη του ναού, επανήλθε στην αρχική του μορφή. Στο κέντρο της Αγοράς υπήρχε η περίφμη «Ορχήστρα» στην οποία δίνονταν οι πρώτες δραματικές παραστάσεις πρίν την μεταφορά τους στον θέατρο του Διονύσου. Στο μπροστινό μέρος της Ορχήστρας ήταν τοποθετημένα ξύλινα καθίσματα για τους θεατές. Στα χρόνια που ακολούθησαν ο χώρος παρέμεινε κενός, αλλά απο τον 1-ο π.Χ. αιώνα  ξεκινούσε η ανοικοδόμησή του. Στα ίδια χρόνια στο κέντρο της Αγοράς οικοδομήθηκε το Ωδείο του Αγρίππα περί το 15 μ.Χ. Αποτέλεσε δωρεά του στρατηγού Μάρκου Βιψάνιου Αγρίππα επιφανούς στρατηγού του Αυγούστου. Το Ωδείο χρησιμοποιείτο κατά κόρον για μουσικές εκδηλώσεις και ήταν χωρητικότητας περίπου χιλίων θέσεων. Κατά τα μέσα του 2-ου μ.Χ. αιώνα η στέγη του Ωδείου κατάρρευσε, αποκαταστάθηκε και άλλαξε συνάμα και χρήση. Η μπροστινή στοά εδράζονταν σε έξι κολοσιαίες μορφές Τριτώνων και Γιγάντων. Και χρησιμοποιούνταν για την υλοποίηση διαλέξεων. Ισοπεδώθηκε με την βάρβαρη επιδρομή των Ερούλων. Τέσσσερις εξ αυτών των μορφών χρησιμοποιήθηκαν στην μπροστινή όψη Γυμνασίου, που οικοδομήθηκε στον ίδιο χώρο το 400 μ.Χ. Στις μέρες μας διασώζονται τρείς απο αυτές.

Στην ανατολική πλευρά της Αγοράς διασώζονται τμήματα του υστερορωμαϊκού τείχους 3-ος μ.Χ. αι. Στον χώρο αυτό υπάρχουν : Η βιλιοθήκη του Πανταίνου – αποτέλεσε την πρώτη συγκροτημένη βιβλιοθήκη της αρχαιότητας – και η Στοά του Ατάλλου η οποία έχει αναστηλωθεί. Συνίσταται σε μαρμάρινη διώροφη Στοά που αποτελεί ένα απο τα σπουδαιότερα μνημεία των ελληνιστικών χρόνων. Οικοδομήθηκε τον 2-ο π.Χ. αι απο τον βασιλιά της Περγάμου Άταλλο Β΄(159-138) ως δώρο στην πόλη, δοθέντος ότι είχε σπουδάσει στην Αθήνα. Ήταν μια πολυέξοδη και μεγαλοπρεπής κατασκευή για την εποχή της. Η στοά είχε μήκος 116 μ. και υποδέχονταν 21 διαφορετικές χρήσεις, κατά βάση καταστήματα σε κάθε της όροφο. Τα καταστήματα παραχωρούνταν απο το κράτος  σε ιδιώτες έναντι ενοικίου. Στο άκρο της στοάς υπήρχαν σκάλες που κατηύθυναν σε κάθε όροφο. Η στοά υπήρξε ιδεώδης χώρος για βόλτες και κοινωνικές συνευρέσεις. Είχε κάλυμμα για τον ήλιο και την βροχή και ήταν ο αγαπημένος χώρος των φιλοσόφων για την διδασκαλία τους. Παράλληλα υπήρξε λόγω του ύψους και της πανοραμικής της θέας, ιδεώδης χώρος για την παρακολούθηση της πομπής των Παναθηναίων. Μοίρα τραγική ισοπεδώθηκε απο την φοβερή επιδρομή των Ερούλων και εν συνεχεία αποτέλεσε μέρος του υστερωμαϊκού τείχους. Στην ΝΑ γωνία της Στοάς του Ατάλλου είχε οικοδομηθεί  τον 17-ο αιώνα η Παναγία η Πυργιώτισσα. Με την μέριμνα της Αερικάνικης Σχολής Κλασικών Σπουδών, την περίοδο 1953-56 η στοά του Αττάλου αποκαταστάθηκε αισθητικά και στατικά. Η αποκατάστασή της έγινε προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ως Μουσείο της Αρχαίας Αγοράς, δοθέντος ότι οι προσπάθειες για την εξεύρεση χώρου, δεν μπορούσαν να ευοδωθούν με την διαρκή αποκάλυψη αρχαιοτήτων στον ευρύτερο χώρο. Και μπορούμε σήμερα να έχουμε με τις παρεμβάσεις που έγιναν, μια σφαιρική άποψη ενός τόσο σπουδαίου μνημείου. Στην βόρεια πλευρά της Αγοράς πλησίον του ναού του Αγίου Φιλίππου ευρίσκεται η Ποικίλη Στοά, η οποία χρονολογείται στο 460 π.Χ. Ήταν επενδυμένη αισθητικά με πίνακες ζωγραφικής και λάφυρα τα οποία είχαν αποκομίσει οι Αθηναίοι. Στον χώρο της Ποικίλης Στοάς δίδασκε Ζήνων ο Κιτιεύς απο το Κίτιο της Κύπρου και οι μαθητές του αποκλήθηκαν στωϊκοί απο την  στοά. Επίσης αναφέρουμε ότι ενδιαμέσως των μεγάλων οικοδοημημάτων της αγοράς, υφίσταντο αγάλματα και βωμοί.

Άρειος Πάγος

Στον Β.Δ χώρο της Ακροπόλεως και μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της αγοράς ευρίσκεται ο βραχώδης λόφος του Αρείου Πάγου. Η λέξη «πάγος» σημαίνει βράχος, ενώ για το επίθετο Άρειος υπάρχουν δυο ερμηνείες. Προέρχεται είτε απο τις Άρες, θεότητες των τύψεων, που κατέτρυχαν τους δολοφόνους και είχαν το ιερό τους σε σπηλιά κάτω απο την βόρεια πλευρά του βράχου, είτε απο τον θεό Άρη, ο οποίος καταδικάστηκε, διότι φόνευσε τον Αλιρρόθιο γιο του Ποσειδώνος ή όπως αναφέρεται στον Αισχύλο, διότι εκεί θυσίααζαν σ΄ αυτόν οι Αμαζώνες. Δοθέντος όμως ότι οι θεότητες των Άρων ή Ερινύων λατρεύτηκαν πρό του Δωδεκάθεου, η πιθανότερη εκδοχή είναι αυτή της σύνδεσης του επιθέτου με τις Άρες. Στον χώρο του Άρειου Πάγου και κατά την Ορέστεια του Αισχύλου δικάστηκε ο Ορέστης για την δολοφονία της μητέρας του Κλυταιμνήστρας, αλλά αθωώθηκε τελικά με την ψήφο της Αθηνάς. Στον χώρο του Αρείου Πάγου παλιά ακόμα ελάμβανε χώρα η λατρεία του Βορέως και των Αμαζόνων. Ο χώρος του ήταν η έδρα του αριστοκρατικού συμβουλίου, που στα κλασικά χρόνια είχε δικαστικές αρμοδιότητες επι θεμάτων φόνων και εμπρησμών. Στον Άρειο Πάγο υπήρχαν δυο χαρακτηριστικοί λίθοι. Ο λίθος της «ύβρεως» ήτοι η έπαλξη του κατηγορουμένου και ο λίθος της «αναίδειας» ήτοι ή έπαλξη του κατηγόρου. Σύμφωνα με την παράδοση με την άφιξη του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα το 53 μ.Χ. ο απόστολος των Εθνών Παύλος, απο τον Άρειο Πάγο κήρυξε τον λόγο του Χριστού στους Αθηναίους. Στην αρχή του 17-ου αιώνα έλαβε χώρα δυνατός σεισμός, που προξένησε σοβαρές ζημιές στον βράχο.

Στην ΒΑ πλευρά του Αρείου Πάγου υφίστατο ναός στα μέσα του 16-ου αιώνος που συμπίπτει σύμφωνα με τα γραπτά κείμενα, με τον Άγιο Διονύσιο τον Αρεοπαγίτη. Αποτελούσε τρίκλιτη καμαροσκεπή βασιλική πλησίον της οικίας του Αγίου Διονυσίου, σύμφωνα πάντα με την παράδοση. Πιθανόν ακόμα πλησίον της εκκλησίας να υπάρχει και η επίσκοπική κατοικία. Ιστορικές πληροφορίες αναφέρουν ότι τόσο η εκκλησία, όσο και η επισκοπική κατοικία, ισοπεδώθηκαν απο τους σεισμούς στις αρχές του 17-ου αιώνος και σκοτώθηκε ακόμα και ο ιερέας του ναού Δημήτρης Κολοκύνθης. Μέχρι και εκείνα τα χρόνια ο ναός αποτελούσε τον μητροπολιτικό ναό της Αθήνας. Ακόμα στην περιοχή του Αρείου Πάγου υφίστατο και μια απο τις βρύσες των Αθηνών, η «Βρύση της Επισκοπής» που αντλούσε νερό απο την Κλεψύδρα. ΝΑ της αγοράς και πλησίον του Ελευσίνιου ιερού της Δήμητρας και της Περσεφόνης, ενδεχομένως υφίστατο Γυμναστήριο το οποίο είχε οικοδομηθεί περί το 260 π.Χ. με έξοδα του Πτολεμαίου Φιλαδέλφου (309-246), γνωστό και ως Γυμνάσιο του Πτολεμαίου.

Η εξαφανισμένη συνοικία «Βρυσάκι»

Επρόκειτο για παλιά συνοικία της Πλάκας ανάμεσα στο Θησείο και τους Αέρηδες. Αίρει το όνομά της σε παράφραση της λέξης Ευρυσάκειο, το οποίο ήταν το ιερό του Σαλαμίνιου ήρωα και ηγέτη των εγκαταβιούντων στην Αθήνα Σαλαμινίων Ευρυσάκη, ή κατά άλλη εκδοχή απο μια μικρή μεσαιωνική πόλη. Στις μέρες μας υπάρχει μόνο η οδός Βρυσακίου απο την ομώνυμη συνοικία, οι οικίες της οποίας γκρεμίστηκαν την περίοδο 1931-1938 ένεκα της αρχαιολογικής σκαπάνης στην αγορά. Η συνοικία Βρυσάκι είχε τρείς γειτονιές : των Αγίων Αποστόλων, της Βλασσαρούς και του Αγίου Φιλίππου. Κεντρικό σημείο της συνοικίας υπήρξε η πλατεία των Αγίων Αποστόλων, στην δισταύρωση των οδών Αρείου Πάγου, Πολυγνώτου και Βουλευτηρίου. Περιμετρικά της Πλατείας υπήρχαν καφενεία, ταβέρνες, και καταστήματα. Παραθέτουμε δυο ανταγωνιστικά καφενεία, τα οποία μάλιστα εξέφραζαν και την πολιτική αντιπαράθεση των πρώτων δεκαετιών του 20-ου αιώνα. Αφενος μεν το καφενείο του Καρατζά ορμητήριο των Βενιζελικών, αφετέρου δε το καφενείο του Σοφού ορμητήριο των Βασιλικών. Σπουδαίος ναός της συνοικίας υπήρξε η Παναγία η Βλασσαρού, η οποία ήταν τρίκλιτη βασιλική του 17-ου αιώνα, αφιερωμένη στα εισόδια της Θεοτόκου και ιδιοκτησίας της επιφανούς κοινωνικά οικογένειας Βλασσαρού. Στα χρόνια του Όθωνος η εκκλησία αποτέλεσε Πρωτοδικείο το 1834 και για λίγια χρόνια αργότερα φιολοξένησε τον Άρειο Πάγο. Με την εκκίνηση των αρχαιολογικών ανασκαφών κατεδαφίστηκε. Οι κάτοικοι του Βρυσακίου ήταν περιώνυμοι για την σκωπτική τους διάθεση, η οποία αποτυπώνονταν με ευφυολογήματα και σατυρικά ποιήματα.

Οικία Φωβέλ

Αρκετοί επώνυμοι Έλληνες και ξένοι κάτοικοι της Αθήνας, είχαν επιλέξει ως συνοικία διαμονής τους το Βρυσάκι. Μεταξύ αυτών και ο γάλλος πρόξενος στην Αθήνα Φωβέλ (Fauvel 1753-1838), ο ποίος διατηρούσε ιδιόκτηση κατοικία στο Βρυσάκι κατά τα έτη 1803-1821, οπότε και αναχώρησε για την Σμύρνη. Ο Φωβέλ υπήρξε λάτρης τρων αρχαιοτήτων και είχε δημιουργήσει μια σπάνια συλλογή αρχαιολογικών ευρημάτων εν είδει μουσείου. Μάλιστα είχε προχωρήσει και στην διενέργεια ανασκαφών, αλλά και στο εμπόριο αρχαιοτήτων, εκμεταλλευόμενος το χαλαρό καθεστώς της εποχής. Όταν έλαβαν χώρα στην Αθήνα, οι  μάχες των ελληνικών επαναστατικών δυνάμεων με τους Τούρκους, η οικία του Φωβέλ κάηκε ολοσχερώς και βεβαίως καταστράφηκε μαζί της και η σπανίας αξίας συλλογή του. Η εικόνα του Φαβέλ όπως και της οικίας του είναι αποτυπωμένες σε σημαντική λιθογραφία του L. Dupre με φόντο την Ακρόπολη.

«Αυλή των θαυμάτων»

Πρόκειται για γειτονιά που οριοθετείται απο τις οδούς Αδριανού, Βρυσακίου,  Κλάδου και Άρεως. Κατά τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια στην γειτονιά υφίσταντο σημαντικές δημόσιες υπηρεσίες, αλλά και αστικά αρχοντικά σπίτια όπως το διώροφο της οθωνικής περιόδου (1835) επι τις οδού Κλάδου 13. Με την πάροδο του χρόνου η συνοικία έγινε πιο λαϊκή. Μεταξύ των κτιρίων της η εκκλησία του Αγίου Ελισσαίου, τα υπολείμματα του αρχοντικού Χωματιανού-Λογοθέτη, καθώς και τα θεμέλια του Αγίου Θωμά. Η γειτονιά έχει περιέλθει στην δικαιοδοσία του Υπουργείου Πολιτισμού και μέλλεται στα κτίριά της να φιλοξενηθεί το Μουσείον Τέχνης.Ο κενός χώρος του τετραγώνου αποκαλείται Πλατεία Κλάδου.

Οικία Ν. Δραγούμη

Ευρίσκεται επι της οδού Κλάδου 8. Αποτελεί κτίριο της οθωνικής περιόδου του 1835. Και ήταν οικία-ιδιοκτησία του εκδότη Ν. Δραγούμη (1809-1879). Ο Δραγούμης υπήρξε πρωτοπόρος του εκδοτικού χώρου και δη των περιοδικών. Αποτέλεσε εκδότη του ιστορικού περιοδικού «Πανδώρα», ενώ ήταν και συγγραφέας του βιβλίου «ιστορικαί αναμνήσεις».

Ναός Αγίου Θωμά

Ο ναός του Αγίου θωμά Βρυσακίου, όπισθεν της Στοάς του Αττάλου, ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Θωμά. Οικοδομήθηκε τον 6-ο , 7-ο αιώνα και ανακατασκευάστηκε στα χρόνια της πρώτης περιόδου της οθωμανικής δουλείας. Κατά τον 17-ο αιώνα στην θέση της εκκλησίας ανηγέρθη ναός. Η εκκλησία αυτή αποτελούσε οικογενειακή εκκλησία των Παλαιολόγων. Στα 1834 όμως η εκκλησία κατεδαφίστηκε απο τον πρίγκιπα Γεώργιο Κατακουνζηνό, στην δικαιοδοσία του οποίου υπήγετο όλη η περιοχή. Έχουν απομείνει υπολείμματα του ναού.

Παλαιά Αγορά της Αθήνας

Στα χρόνια της τουρκοκρατίας η αγορά οριοθετείτο χωροταξικά απο τη ρωμαϊκή αγορά και τον Μενδρεσέ έως την βιβλιοθήκη του Αδριανού, το Μοναστηράκι και τους πλησίον δρόμους. Συνίστατο απο το Σταροπάζαρο, το Πάνω και το Κάτω παζάρι. Αποτελούσε την καρδιά της πόλης δοθέντος ότι σ΄αυτήν ήταν συγκεντρωμένα καφενεία λουτρά, πανδοχεία, διοικητικά κτίρια της κυβέρνησης, εκκλησίες εμπορικά καταστήματα, τζαμιά αλλά και κατοικίες της κοινωνικής νομενκλατούρας της εποχής. Ως πρός την περιοδικότητα της λειτουργίας της η αγορά είχε τρείς περιόδους. Ητοι καθημερινή, ετήσια και εβομαδιαία. Όλα τα κλειδιά της εμπορικής κίνησης ήταν στα χέρια των χριστιανών. Ενώ τις δεύτερες βοηθητικές δουλειές τις ανελάμβαναν Αιθίοπες δούλοι. Στα προαπελευθερωτικά χρόνια απο την τουρκική δουλεία, αλλά και για μακρό χρονικό διάστημα μετά, η περιοχή της Αγοράς αποτελούσε την εκκίνηση των καρναβαλικών εκδηλώσεων. Στα χρόνια της επανάστασης στο παζάρι ανηρτάτο η εφημερίδα του τοίχου απο την οποία οι κάτοικοι ενημερώνονταν για τα σοβαρά και μείζονα γεγονότα της εποχής. Το αποκαλούμενο Σταροπάζαρο υφίσταστο στο χώρο της ρωμαϊκής αγοράς. Αποτελούσε το ετήσιο παζάρι σταριού και λαδιού και ελάμβανε χώρα τον μήνα Ιούλιο. Ενώ στα μετέπειτα χρόνια γίνονταν κάθε Κυριακή. Με βάση αυτό το γεγονός η πύλη της Αρχηγέτιδος Αθηνάς ονομάστηκε παζαρόπορτα. Και πάνω σ΄αυτήν κοινοποιείτο το «νάρτι», ήτοι η νόμιμη διατίμηση των προϊόντων. Το Πάνω παζάρι εξακτινώνονταν στις οδούς ανατολικά της Βιβλιοθήκης του Αδριανού, καθώς και εντός αυτής. Ο κεντρικός δρόμος του Πάνω Παζαριού εκκινούσε απο κάθετο δρομάκι της σημερινής οδού Πανδρόσου.Και σ΄αυτόν τον χώρο ελάμβανε χώρα η βδομαδαία αγορά. Ιδαίτερο γνώρισμα του Πάνω Παζαριού ήταν η Κρήνη που έφερε το όνομα «Πάνω Συντριβάνι» ανατολικά της Βιβλιοθήκης του Αδριανού. Ακόμα στην περιοχή του Πάνω Παζαριού ευρίσκετο και η κατοικία του Καδή, το περιβόητο «Κατηλίκι» στην διασταύρωση των οδών Πανδρόσου και Μνησικλέους. Αλλά και ένα επίσης απο τα τζαμιά της Αθήνας το «Σοφτά Τζαμί» στην διασταύρωση των οδών Καπνικαρέας και Πανδρόσου, το οποίο κατεδαφίστηκε με την χάραξη του Σχεδίου Πόλεως της Αθήνας. Η τωρινή οδός Πανδρόσου αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο, του Πάνω Παζαριού με το Κάτω Παζάρι, το οποίο εξακτινώνονταν περιμετρικά απο το Τζαμί του Τζισταράκη του τωρινού δηλαδή σταθμού του Μοναστηρακίου, τους γύρω δρόμους για να καταλήξει στην Βιλιοθήκη του Αδριανού. Έφερε το όνομα «Κάτω Παζάρι» δοθέντος ότι είχε μια υψομετρική διαφορά απο το άλλο τμήμα της Αγοράς, το Πάνω Παζάρι. Συνιστούσε την καρδιά του εμπορίου στα υποδήματα και τα υφάσματα με εξαιρετικές τιμές καλή ποιότητα και ποικιλία σ΄αυτά τα είδη. Διάστικτο απο εργαστήρια σκυτορράφων, σανδαλοποιών και υφασμάτων. Εύρισκε τότε κανείς στο Κάτω Παζάρι απο φθηνά υφάσματα «αμπάδες», που προσέδωσαν και το όνομα «Αμπατζήδικα» στην περιοχή, έως και πανάκριβα υφάσματα εισαγωγής απο την Κωνσταντινούπολη, την Βενετία και την Μασσαλία. Απο τα χαρακτηριστικά σημεία του Κάτω Παζαριού ήταν ο δυτικός τοίχος της Αδριανείου Βιβλιοθήκης, στον χώρο του οποίου γίνονταν το λαχανοπάζαρο. Είναι ο χώρος της σημερινής οδού Άρεως, που την επικάλυπταν τότε κληματαριές. Είχε επίσης και το Κάτω Παζάρι την κρήνη του κεντρικό σημείο αναφοράς του, που ονομάζετο «Κάτω Συντριβάνι». Περιμετρικά της βρύσης υπήραν καθίσματα, στα οποία κάθονταν οι Τούρκοι αγάδες, για να ξεκουραστούν. Επι της οδύ Ηφαίστου που ήταν στην κυριολεξία ένα μελίσι εργαστηρίων, υπήρχε πληθώρα απο εργαστήρια σιδηρουργίας, σαμαράδικα, μπακιρτζήδικα και ότι βάλει ο νους τους ανθρώπου, απο τα μικροεργαλεία της εποχής. Πλησίον της οδού Ηφαίστου υπήρχαν ακόμα και τα περίφημα μαγγανάρια, τα εργαστήρια μετάξης, που είχαν προσδώσει το όνομά τους στην γειτονιά. Αλλά και για πέντε δεκαετίες αφότου η Αθήνα απελευθερώθηκε απο το έρεβος της οθωμανικής δουλείας, μέχρι το 1884 λειτουργούσε η Παλαιά Αγορά της Αθήνας, οπότε και κάηκε ολοσχερώς απο καταστροφική πυρκαγιά. Πέρα απο τα εμπορεύματα που εξετίθεντο στον δρόμο την περίοδο της εβδομαδιαίας αγοράς, υπήρχαν και εμπορεύματα που εξετίθεντο μόνιμα στα κτίσματα του παζαριού. Αυτά τα κτίσματα ήταν πρόχειρα παραπήγματα – ξυλοκατασκευές, πάνω απο τα οποία διέμεναν οι πωλητές. Στο Πάνω Παζάρι και στις δυο πλευρές της εισόδου του στα «Σκαλάκια» της οδού Πανδρόσου, ευρίσκονταν τα κουρεία. Εως και την δεκαετία του 1880 οι κουρείς έκανα χρέη και οδοντογιατρού !!! για αυτό τους αποκαλούσαν «οδοντοβγάλτες». Ενώ πολλοί εξ΄αυτών ήταν και πρακτικοί δερματολόγοι και παθολόγοι !!! Προέβαιναν σε αφαιμάξεις με βδέλες και η παροχή τους αυτή κόστιζε, όσο οι γράνες = χαντάκια επιχωματώνονταν και οι βδέλες γίνοταν πιο δυσεύρετες. Για τούτο και συχνά-πυκνά στον τύπο εφμανίζονταν αγγελίες για αγορά βδελών. Ακόμα οι κουρείς οδοντοβγάλτες διέθεταν βότανα για το συνάχι και έκαναν ξόρκια για την ρουσούμπελη = δερματολογικό εξάμβλωμα. Αυτα τα πολυδύναμα κουρεία της εποχής διέθεταν και τα προσφερόμενα τότε καλλυντικά. Ήταν ανθόνερο, «μαντέκα» = χοιρινό λίπος για το μουστάκι, αλλά και ξύδι. Προκειμένου να αποφρορτίζεται η πελατεία και ο συνωστισμός, ο κουρέας σε ένα καλάμι έξω απο το κουρείο  αναρτούσε μια βρεγμένη πετσέτα, που έδινε το μήνυμα, ότι το κουρείο μπορούσε να δεχθεί τον επόμενο πελάτη. Κατά βάση στα κουρεία της παλαιάς αγοράς πήγαιναν οι άντρες της χαμηλώτερης κοινωνικής διαβάθμισης, όπως εργάτες, τεχνίτες, κ.λ.π. και πολύ λιγότερο τα προηγμένα κοινωνικά στρώματα της εποχής. Η ανώτερη κοινωνική τάξη γραμματιζούμενοι και οικονομικά ευμαρείς απευθύνονταν είτε στα κουρεία της Καπνικαρέας, είτε εδέχοντο τους κουρείς εν κατοίκω στο σπίτι τους για να τους περιποιηθούν. Ο χώρος της αγοράς ήταν και το σημειο αναφοράς των Μαλτέζων χαμάληδων. Ήταν πολυάρυθμοι. Στην πόλη αφίχθησαν τον 19-ο αιώνα, προκειμένου να καλύψουν την πελώρια τότε ζήτηση για εργατικά χέρια, όταν ξεκινούσε η ταχεία ανοικοδόμηση της Αθήνας, με την αναγόρευσή της σε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Το αντίτιμο της εργασίας τους mutatis mutandis, ήταν πολύ χαμηλό και ανελάμβαναν επίπονες και δύσκολες χειρονακτικές εργασίες. Δούλευαν, μετέφεραν πράγματα, ακόμα και ανθρώπους σαν τους «κούληδες» στην Κίνα, πάνω σε ένα ευρηματικό είδος καθίσματος, που τοποθετούσαν στις πλάτες τους. Δοθέντος ότι πι δρόμοι της Αθήνας εκείνα τα χρόνια ήταν σκονισμένοι και λασπωμένοι, οι «μεγάλες κυρίες» των Αθηνών, επέλεγαν τους Μαλτέζους χαμάληδες, για να μην λερωθούν στις εξόδους τους. Προτού η Αθήνα γίνει πρωτεύουσα παραλαμβάνοντας την σκυτάλη απο το Ναύπλιο, οι Μαλτέζοι εργάτες δούλευαν σαν κούληδες και στο Ναύπλιο, μεταφέροντας κυρίες και κυρίους. Εύκολα μπορούσε να τους αναζητήσει κανείς στην Αθήνα, καθώς αποζητούσαν το μεροκάματο, στο τζαμί του σταροπάζαρου, αλλά και σε άλλα υψηλής εμπορικής κίνησης στέκια της πόλης. Ήταν απο μόνοι τους ένα κοινωνικό γεγονός της εποχής.

Ωστόσο απο την μια το ζήτημα της δημιουργίας νέας αγοράς σύγχρονης και πιο λειτουργικής και απο την άλλη το ζήτημα της αδήριτης ανάγκης των αρχαιολογικών ανασκαφών, έθεταν πιεστικά το θέμα της δημιουργίας μιας νέας αγοράς. Και έτσι απο καιρού είς καιρόν οι δημοτικοί άρχοντες έθεταν το ζήτημα της δημιουργίας νέας αγοράς. Όμως τα έξοδα κατασκευής ενός νέου κτιριακού συγκροτήματος, ήταν πολύ μεγάλα, όπως επίσης και τα αναγκαία κονδύλια για την απαλλοτρίωση των οικοπέδων που θα απαιτούνταν πολύ υψηλά. Πάραυτα όλες αυτές τις αναστολές έκαμψε μια απρόσμενη πυρκαγιά την νύχτα της 8-ης Αυγούστου του 1884 που στην κυριολεξία άλλαξε τον ρού των πραγμάτων. Ήταν τόσο μεγάλη η φωτιά που κατασπάραξε την πλειονότητα των καταστημάτων της αγοράς. Ενώ κινδύνευσαν σοβαρά και αρκετοί άνθρωποι. Εκ των πραγμάτων ο Δήμος της Αθήνας βρέθηκε σε ένα καινούριο τοπίο και επιταχύνθηκε η ανοικοδόμηση του νέου κτιρίου για την καινούρια αγορά, που ούτως ή άλλως με δειλά βήματα είχε ξεκινήσει απο το 1878. Ως πρός τον κοινωνικό χαρακτήρα της αγοράς κατά βάση σύχναζαν μόνο άνδρες σ΄αυτήν και πολύ λίγες γυναίκες. Με εξαίρεση κάποιες οικιακές βοηθούς, που πήγαιναν για τα ψώνια των κυριών τους. Χωρίς ωστόσο να αποφεύγουν τα δεικτικά σχόλια των πωλητών των πάγκων της αγοράς. Οπως αναφέρει ο Γ. Β. Τσοκόπουλος μια απο αυτές τις οικιακές βοηθούς που σύχναζε στην αγορά και ήταν εκπάγλου καλονής, εδέχετο τα σχόλια και τις επευφημίες των ανθρώπων της αγοράς που της έλεγαν χαρακτηριστικά «ζάχαρη είσαι». Η κοπέλα αυτή μετά απο κάποια χρόνια παντρεύτηκε έναν επώνυμο εύπορο, αλλά κατά πολύ μεγλαύτερό της κύριο της αθηναϊκής κοινωνίας και έκανε οικογένεια. Πάραυτα καθε φορά που επισκέπτονταν τον γνωριμό της χώρο της αγοράς, δεν απέφευγε το οικείο για αυτήν σχόλιο «ζάχαρη είσαι». Γαι τα ήθη της εποχής η κλοπή ήταν πολύ σημαντική. Έτσι όταν συνελάμβαναν κάποιον για κλοπή τον οδηγούσαν στην αγορά μαζί με την «λεία» του και τον διαπόμπευαν κτυπώντας τον κιόλας. Απο το λιντσάρισμα δεν έχαναν την ευκαιρία να συμμετάσχουν και περαστικοί. Ως πολυσύχναστος κοινωνικό χώρος η αγορά, δεν απέφευγε και την εμπλοκή της στα πολιτικά δρώμενα. Εδικώτερα το 1862 λίγο προ της έκπτωσης-εκδίωξης του βασιλιά Όθωνα, είχε καταστεί φωλεά των αντιοθωνικών στοιχείων.Ηταν μάλιστα τέτοιο το μένος εναντίον του βασιλιά Όθωνα, ώστε τα ανάκτορα έστελναν για τις προμήθειές τους άγνωστα πρόσωπα στην αγορά, για να μην τα λιντσάρουν. Όμως αναστατώσεις και συμπλοκές επακολουθούσαν και με την απομάκρυνση του βασιλιά Όθωνα απο το στέμμα. Στον χώρο της αγοράς, αλλά και πέριξ αυτής, υπήρχε πληθώρα απο μπακάλικα, αλλά και καφενεία στα οποία μπορούσε κανείς γρήγορα στο πόδι, να απολαύσει κάποιον απο τους μεζέδες που εκτίθεντο στους πάγκους, αλλά και να πειεί εκλεκτό κρασί και αρωματική μαστίχα. Ένα απο τα καφενεία της αγοράς, ήταν το καφενεδάκι του Θωμά, που αποτέλεσε ορμητήριο των περίφημων «κουτσαβάκηδων», οι οποίοι ήταν ο φόβος και ο τρόμος της εποχής. Στον χώρο ακόμα της αγοράς ευρίσκετο και το περίφημο «αλγεινής» καταγωγής ρολόι του λόρδου Έλγιν. Το είχε προσφέρει δώρο στην Αθήνα, για να αμβλύνει τα αισθήματα μίσους εναντίον του των Αθηναίων πολιτών, για την αρπαγή των γλυπτών-καρυάτιδων του Παρθενώνα. Στο περίβλημα του ρολογιού ήταν εγχαραγμέμνη επιγραφή στα λατινικά που έλεγε «Θωμάς, κόμης του Έλγιν στους Αθηναίους εδώρισε ωρολόγιον και οι Αθηναίοι πολίται το έστησαν το έτος 1814». Συνίστατο σε ένα κρουστικό ρολόι, το οποίο είχε ενσωματωθεί σε έναν Πύργο. Οπως ήταν αναμενόμενο η δωρεά του Έλγιν δεν μετρίασε το μίσος των Αθηναίων για την κλοπή των μαρμάρων, τουναντίον θα λέγαμε επεξέτεινε τα αρνητικά αισθήματα εναντίον του. Την περίοδο της ελληνικής επανάστασης το ρολόι είχε χαλάσει και έτσι ένας κανονιοβολισμός απο την Ακρόπολη κάθε μέρα, πληροφορούσε τους Αθηναίους για την 12 μεσημβρινή ώρα. Αφότου απελευθερώθηκε η Αθήνα απο τους Τούρκους, ο Πύργος του ρολογιού μετασκευάστηκε σε φυλακή. Για επτά δεκαετίες μέχρι και την τραγική νύχτα του Αυγούστου του 1884, οπότε και έγινε με την πυρκαγιά παρανάλωμα της φωτιάς, ο Πύργος του ρολογιού ήταν στην θέση του. Τελικά τα υπολείμματά του απο την φωτιά γκρεμίστηκαν και αυτά, για να ξεκινήσει η αρχαιολογική σκαπάνη. Κεντρική Βιβλιογραφία «Αθήνα» των Θ. Γιοχάλα, Τ. Καφετζάκη, εκδόσεις «Εστία» 2013. Στην 1-η φωτογραφία η περίφημη συνοικία «Βρυσάκι» και η Παναγία της Βλασσαρούς σ΄αυτήν, προτού η συνοικία κατεδαφιστεί για τις ανασκαφές. Στην 2-η φωτογραφία η Ρωμαϊκή Αγορά που είχαν οικοδομήσει ο Ιούλιος Καίσαρας και ο Οκταβιανός Αύγουστος τον 1-ο π.Χ. αιώνα. Στην 3-η ο Μενδρεσές σε χαρακτικό του 18-ου αιώνα, στην 4-η Αρχαία Αγορά της Αθήνας, αριστερά διακρίνεται η Στοά του Αττάλου και δεξιά το Ωδείο του Αγρίππα και στην 5-η φωτογραφία, η εκκλησία του Αγίου Φιλίππου στο Βρυσάκι.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι M.Sc Δ/χος Μηχανικός Ε.Μ.Π.www.panosavramopoulos.blogspot.gr

ΙΑΤΡΟΚΟΙΚΩΝΙΟΛΟΓΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΦΘΙΩΤΙΔΑ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ: «Ανάλεκτα μικρών Αγίων της κοινωνίας της φθίσης»

“Στο βιβλίο του Αλέξανδρου Ρεμούνδου, «Ανάλεκτα μικρών Αγίων της κοινωνίας της Φθίσης» δεν καταγράφεται μόνο η ιστορία αλλά και οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκαν οι νοσηλευτικές δομές αντιμετώπισης της φυματίωσης, τον προηγούμενο αιώνα. Το βιβλίο περιγράφει αρχικά τη νοσοκομειακή περίθαλψη στις αρχές του 20ου αιώνα, που βασίζονταν σχεδόν αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία και στις φιλάνθρωπες χορηγίες ευεργετών.

Στα επόμενα κεφάλαιά του επικεντρώνεται στην πολιτική ιστορία του τόπου μας, με επίκεντρο τη Φθιώτιδα, τη δημιουργία του ορεινού αντιφυματικού αναρρωτηρίου Αντινίτσης και του σανατορίου Λαμίας, από τη θεμελίωση, την πρώτη περίοδο λειτουργίας του έως της ενοποίησής του στο Νοσοκομείο Λαμίας, το 1982. Πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο που περιγράφει την περίοδο της στρατιωτικής διδακτορίας και τη λειτουργία του σανατορίου μετά την μεταπολίτευση. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, όπως γράφει ο Αλέξανδρος Ρεμούνδος, «ξεπηδούν πρόσωπα της Μικρασιατικής προσφυγιάς των λιμοκτονούντων, των πρώην ανταρτών, των θεατών του εμφυλίου». Όλοι αυτοί είναι οι πρωταγωνιστές, οι μάρτυρες του χτικιού, όσοι δηλαδή βίωσαν την απομόνωση, οι μικροί Άγιοι της κοινωνίας της φθίσης.”
Κ. Ι. Γουργουλιάνης
Καθηγητής Πνευμονολογίας
Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

«Ανάλεκτα μικρών Αγίων της κοινωνίας της φθίσης» Αγίων χωρίς εορτολόγιο και συναξαριστή, κονιορτοποιημένων από τον ρου της ιστορικής καθημερινότητας, αφού αποφεύγουμε να μελετήσουμε συστηματικά τα τελευταία πενήντα – εξήντα χρόνια αυτής της περιόδου της Ιστορίας της Ιατρικής …Ωστόσο φτάσαμε μετά από μύριες αναβολές κι’ ανασυστάσεις να διατάσσουμε, να συστήνουμε δυνάμεις ψάλλοντας: Χαίρε το Σάμαλι και η Αχειροποίητος.
Ταξίδι μαγευτικό στον χρόνο, που είναι γλυκό σαν Σάμαλι και η πορεία του σαν την Αχειροποίητο: κοινωνία εγκλεισμένων, κοινωνία μικρών Αγίων που δεν μπόρεσαν να πουν με ποιές και τίνος αμαρτίες μαρτυρικά «αγίασαν». Πρωταγωνιστές: οι ενδεδυμένοι στολή αγγέλου λευκή και οι «φθισιόντες τη φθίση» από τα πάθη τους, δύστροποι ή παρακλητικοί, μάρτυρες στο ίδιο φονικό μονοπάτι με άλλον σκοπό και φόβους ο καθένας…
…«Μελαγχολικά πάθη» λόγω της απόγνωσης του αποδιοπομπαίου θύματος της φυματίωσης, για τον «εγκλεισμό» του στον Ιατρικοποιημένο χώρο του Νοσοκομείου, που πρότεινε το βιο-ιατρικό μοντέλο ή του Φθισιατρείου, αν υπήρχαν χρήματα και θέση. Φθισιατρείου που άλλοτε λειτουργούσε ως άσυλο και άλλοτε «ανθρώπινα». Πάντοτε με αυστηρό πρόγραμμα και κανόνες αστυνόμευσης, με σκοπό την απόδοση του φυματικού θεραπευμένου, υγιούς στην κοινωνία, για στρατιώτη στους πολέμους του «Μεγαλοιδεατισμού», των Παγκοσμίων πολέμων, την αύξηση του πληθυσμού και την ανάπτυξη του εργατικού δυναμικού, που θα απέφερε κέρδος στην κοινωνική, οικονομική ελίτ και εν τέλει στην πολιτεία.
Τώρα όλα εκείνα τα πρόσωπα παίρνουν μορφή στον χώρο, τα γεγονότα στον πραγματικό χρόνο και η χθεσινή κοινωνία της φθίσης έρχεται να μιλήσει στο σήμερα, δίχως περιστροφές, βερμπαλιστικές νεκρολογίες, επετειακού και μουσειακού τύπου αναφορές «αγιοποιήσεις» ιστορικές αμβλύνσεις και γλαφυρά φληναφήματα, έχοντας να πει πολλά πάθη, παράπονα, πόνους και παθήματα καθημερινά…
…Τα δακτυλικά τους, αποτυπώματα, από την άθλια και στερημένη ζωής τους, τα μαρτύρια των πολέμων, των διώξεων και των φυλακών και ότι άλλο βίωσαν μέσα σε αυτόν τον επίγειο «παράδεισο» του εξωραϊσμένου, μέσω του Διαφωτισμού, Λουθηρανικού καπιταλισμού, σε όποιο μετερίζι κι’ αν ανήκαν, πέρασαν στα Σανατόρια και από εκεί οι ψυχές τους στην αιωνιότητα της Ιστορίας.
Η φυματίωση είναι πάντα εδώ. Τριγυρίζει με τους ξεριζωμένους του καιρού μας, τους εξαθλιωμένους, τη φτωχολογιά, θεριεύει μέσα στα κορμιά των αδυνάτων, μας συντροφεύει πιστά. Τα Σανατόρια καταργήθηκαν, τα ερείπια αν και ανακατασκευασμένα σε μουσεία, μπορούμε να τα παραδώσουμε στη λήθη… τις ψυχές των φθισιόντων όμως θα τις μετράμε και θα τις μνημονεύουμε στον αιώνα… όπως και Εκείνων που τις έσωζαν, ώστε να μη μπορούμε να κρυφτούμε απ’ αυτόν που μέσα στη νύχτα πονεμένος, νηστικός, άρρωστος και κατατρεγμένος χτυπάει την πόρτα μας…

ISBN: 978-618-5163-78-5
Σελίδες: 226
Εσωτερικό: Πολυτελής έκδοση με σκληρό εξώφυλλο και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, τυπωμένη σε χαρτί Velvet.

Παραθέτουμε τον σχολιασμό από τον επιμελητή της έκδοσης:

Πρόκειται για έργο ψυχής και αυτό αποκαλύπτεται με την πρώτη ανάγνωση.
Και τούτο διότι, ενώ η τεκμηρίωση - με την πλούσια βιβλιογραφία και την εξάντληση των διαθέσιμων πηγών πληροφοριών - είναι πληρέστατη, το επιστημονικό υπόβαθρο του κειμένου διαποτίζεται με ένα θερμό συναίσθημα, πρωτόγνωρο για τέτοιου είδους βιβλίο. Όχι σπάνια, η γραφή, από περιγραφική και ιστορική, μεταλλάσσεται σε λυρική, ακόμη και σε ειρωνική και αυτό καθιστά την ανάγνωση ευχάριστη εμπειρία.
Πρόκειται για πνοή, που φύσησαν τα χείλη του συγγραφέα, όχι για να την πάρει ο άνεμος της αδιαφορίας και να τη διασκορπίσει, αλλά για να την αναπνεύσουμε εμείς, γιατί την έχουμε ανάγκη. Και την έχουμε ανάγκη ως μάθημα, ως παραδειγματισμό, γιατί στην πραγματικότητα, σ’ αυτό που λέγεται Ελληνικό Κράτος, από την εποχή της φθίσης, μέχρι τη σημερινή εποχή της κρίσης, δεν άλλαξαν και πολλά πράγματα.
Εύχομαι καλή τύχη στο βιβλίο, για την οποία είμαι βέβαιη.

Aρχιεπίσκοπος με χειροπέδες

Συμπληρώθηκαν αισίως τρεις μήνες ακριβώς από την ενθρόνιση του νέου αρχιεπίσκοπου Αμερικής κ. Ελπιδοφόρου. Όπως είναι φυσικό, περιμένουμε με υπομονή αλλά και περιέργεια να δούμε προς ποια περίπου κατεύθυνση θα στραφεί η ποιμαντορία του.

Μέχρι στιγμής, εκτός από εγκυκλίους και πολλές ανακοινώσεις, γνωρίζουμε με βεβαιότητα μόνο τρία πράγματα:

1) την πρώτη του διοικητική πράξη που ήταν να τοποθετήσει ως "Γενικό Βικάριο" της Αρχιεπισκοπής τον παγκοσμίως αμφισβητούμενο φάδερ Άλεξ Καρλούτσο, και

2) στη κενή θέση του "εκκλησιάρχη" της Θεολογικής Σχολής τοποθέτησε δικό του άνθρωπο, ένα Έλληνα αρχιμανδρίτη,

3) ότι είναι αεικίνητος, περιφερόμενος ακατάπαυστα από πόλη σε πόλη και από κοινότητα σε κοινότητα.

Τα σχόλια από τις διάφορες συναντήσεις και επισκέψεις του εδώ και εκεί είναι γενικώς θετικά: καταδεκτικός ο νέος αρχιεπίσκοπος και ομιλητικός, γεμάτος κατανόηση -τουλάχιστο λεκτική- για τα κάθε είδους προβλήματα των ομογενών.

Αλλ' αυτά, βέβαια, δεν είναι αρκετά για να σχηματίσουμε κάποια -έστω και αμυδρά- ιδέα σχετικά με τη πορεία που θα χαραχθεί για την πραγματοποίηση κάποιου μελλοντικού έργου του.

-- Πως θα αναβιώσει τα ελληνικά σχολεία που άρχισαν να κλείνουν το ένα μετά το άλλο κατά την τελευταία εικοσαετία και, δυστυχώς, συνεχίζουν να διακόπτουν οριστικά τη λειτουργία τους μέχρι σήμερα;

-- Πως θα αναδιοργανώσει το Ελληνικό Κολέγιο και τη Θεολογική Σχολή που κατά γενική ομολογία υπολειτουργούν έχοντας περιπέσει σε πλήρη μαρασμό λόγω πρωτοφανούς κακοδιαχείρισης αφενός και αφετέρου λόγω των πολλαπλών σημείων φθοράς (όπως ο έντονος φατριασμός, νεποτισμός και ανθελληνισμός) που δια γυμνού οφθαλμού παρατηρούνται στο χώρο του διοικητικού προσωπικού και στο εξαιρετικά χαμηλού επίπεδου σώμα των καθηγητών (άγνωστων όχι μόνο στον ξένο θεολογικό κόσμο αλλά και στον ορθόδοξο ακόμη).

--  Πως θα τεθούν νέοι στόχοι για την Ακαδημία του Αγίου Βασιλείου που και αυτή, θλιβερό κατάλοιπο του παρελθόντος (ορφανοτροφείο σήμερα με τέσσερα παιδιά), παραπαίει ανερμάτιστα αναζητώντας λόγο υπάρξεως.

-- Πως θα ανασυγκροτηθεί η έδρα της Αρχιεπισκοπής που, πάσχοντας σήμερα από εμφανή υδροκεφαλισμό και άλλα ολοφάνερα παρακμιακά σύνδρομα, μόλις και μετά βίας ανταπεξέρχεται στην αποστολή της;

-- Πως θα εξαλειφθεί ή τουλάχιστο περιορισθεί το οικονομοκίνητο κατεστημένο της Εκκλησίας της Αμερικής  που έχει μετατρέψει την εκκλησία σε τραπεζιτική και εμπορική επιχείρηση όπου το ξέπλυμα χρήματος και άλλες ύποπτες συναλλαγές είναι πια φαινόμενα καθημερινά;

-- Και -το σπουδαιότερο ίσως- με ποιόν τρόπο θα σταματήσει ή τουλάχιστο θα αναχαιτίσει το ραγδαίο και συνεχή αφελληνισμό της ελληνορθόδοξης νεολαίας, μια παλιά αιμάσσουσα πληγή  που προέκυψε απειλητικά λίγα μόλις χρόνια μετά την εγκατάσταση των πρώτων Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική τον 19ο αιώνα;

Πως και πότε θα γίνουν όλα αυτά;

Βέβαιο είναι ότι ο νέος αρχιεπίσκοπος προχωράει προσεκτικά και με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς προσπαθώντας με κάθε δυνατό τρόπο να μη δημιουργήσει συγκρούσεις, τριβές και δυσαρέσκειες. Όλα δείχνουν σαφώς πως προτιμάει να μη χρησιμοποιήσει μέτρα ρηξικέλευθα, ανάλογα με τον επείγοντα χαρακτήρα και τη σοβαρότητα των παραπάνω θεμάτων. Διστάζει, όπως ακούγεται, να κάνει οποιαδήποτε αλλαγή μην τυχόν θιγούν τα συμφέροντα του ενός ή του άλλου επιτήδειου χριστιανέμπορου. Αποφεύγει επίσης να αντικαταστήσει αποδεδειγμένα ακατάλληλους ανθρώπους περιμένοντας μακαρίως να συνταξιοδοτηθούν ή ... αποδημήσουν στον άλλο κόσμο.  Και τόσα άλλα της ίδιας έμπνευσης...

Το θέμα ωστόσο είναι ότι με τέτοιους αργότατους ρυθμούς θα χρειασθεί τουλάχιστο μισός αιώνας για να λυθούν έστω και μερικά μόνο από τα παραπάνω βασικά προβλήματα που εδώ και χρόνια αμέτρητα ταλανίζουν την Εκκλησία της Αμερικής και από τη λύση των οποίων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο το μέλλον της ομογένειας αλλά και της ίδιας της Ορθοδοξίας στην Αμερική.

Βέβαιο εξίσου είναι ότι αν δεν υπήρχε η ασφυκτική κηδεμονία της Αρχιεπισκοπής από τον πατριάρχη Βαρθολομαίο, ο κ. Ελπιδοφόρος θα μπορούσε να δραστηριοποιηθεί διαφορετικά, με αποφασιστικότητα και ταχύτερα μέτρα, ως ο μόνος υπεύθυνος και πραγματικός αρχηγός της αυτοτελούς εκκλησιαστικής του επαρχίας. Και -προπαντός αυτό- δεν θάχε ανάγκη να προφυλάσσεται διαρκώς από ένα ανεμπίστευτο πατριάρχη  που, όπως τόχει συνήθεια, μπορεί ανά πάσα στιγμή να του τραβήξει το χαλί κάτω από τα πόδια, όπως έκανε ιδίως στον Σπυρίδωνα αλλά και στον Δημήτριο.

Αν η Αρχιεπισκοπή Αμερικής έφθασε στο ναδίρ, στο δικό της "σημείο μηδέν", με υποθηκευμένη -άκουσον, άκουσον!- την έδρα της και με πρωτοφανή στην ιστορία της Εκκλησίας οικονομικά σκάνδαλα που συγκλόνισαν συθέμελα την ομογένεια και την εξέθεσαν ανεπανόρθωτα στην αμερικανική κοινωνία, είναι ακριβώς διότι παραθεωρήθηκε η βασική εκκλησιαστική αρχή ότι  αρχιεπισκοπές και μητροπόλεις δεν διοικούνται υπερατλαντικά μέσω προσωπικών λεγάτων ή βικάριων. Γι' αυτό εκλέγονται και υπάρχουν οι αρχιεπίσκοποι και μητροπολίτες!

Τελικά, αν ο κ. Ελπιδοφόρος πρόκειται να φέρει σε πέρας κάποιο έργο προς όφελος της ομογένειας, πρέπει να αφεθεί ελεύθερος να δράσει και να αποφασίζει όπως κάθε κανονικός αρχιεπίσκοπος ή μητροπολίτης. Η Εκκλησία δεν τον εξέλεξε για νάναι αρχιεπίσκοπος υπό επιτροπεία, αρχιεπίσκοπος με χειροπέδες!

Γιατί αυτός ο ξεπεσμός ;

Συνηθισμένος από μικρός  να πηγαίνω στην εκκλησία και να βοηθάω στο ψαλτήρι, αλλά και στο ιερό καμιά φορά, έμαθα να αγαπάω τον κόσμο της Εκκλησίας και να σέβομαι τους κληρικούς. Στο διάβα των χρόνων γνώρισα προσωπικά πολλούς ιερωμένους, αρχιμανδρίτες, πρεσβύτερους, επίσκοπους, μητροπολίτες. Άλλους, όπως είναι φυσικό, μπόρεσα να εκτιμήσω περισσότερο και άλλους λιγότερο. Αλλά προς όλους προσπαθούσα πάντα να δείχνω  τον αρμόζοντα σεβασμό, όπως με είχαν μάθει από το σπίτι μου με τη μικρασιατική παράδοση.

Παρακολουθούσα πάντα τα της Εκκλησίας, άλλοτε με μεγάλο ενδιαφέρον και άλλοτε σε επίπεδο επιφανειακής μόνο πληροφόρησης, ανάλογα με τον ελεύθερο χρόνο που είχα στη διάθεση μου. Το ενδιαφέρον μου όμως για τα εκκλησιαστικά αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία δυο χρόνια λόγω δυο κυρίως γεγονότων:  1) της πρόσφατης τεχνητής πάλι κρίσης στην Αρχιεπισκοπή Αμερική και 2) της πρόσφατης παραχώρησης του αυτοκέφαλου στην Εκκλησία της Ουκρανίας. Και για τα δυο αυτά θέματα ανάρτησα ήδη διάφορα κείμενα στα "Ανάλεκτα Ψυχής...".

Δεν αποκρύπτω ότι διαβάζοντας διάφορα αρθρογραφήματα, για βασική ενημέρωση, με πιάνει θλίψη,  για να μην πω  και "ιερή" αγανάκτηση πολλές φορές. Πότε πότε μάλιστα δυσκολεύομαι και να πιστέψω τα μάτια μου με τους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούνται για ορισμένα  σύγχρονα εκκλησιαστικά πρόσωπα και καταστάσεις. Έχει πικραθεί η ψυχή μας... Τι να πιστέψει κανείς και τι όχι... μόνο λέμε το "Ανάστηθι, Κύριε ὁ Θεός μου, υψωθήτω ἡ χείρ σου, μὴ επιλάθῃ των πενήτων σου εις τέλος".

Ποιός πίστευε πριν σαράντα-πενήντα χρόνια πως θα φθάναμε σήμερα στο σημείο να βλέπουμε να εκτοξεύονται από Ρώσους -αναμενόμενο και φυσικό αυτό- αλλά και Έλληνες εκκλησιαστικούς και μη, βαρύτατες ύβρεις όχι μόνο κατά του προσώπου του Πατριάρχη, του Οικουμενικού πατριάρχη, αλλά δυστυχώς και κατά του θεσμού του Πατριαρχείου ακόμη. Είδαμε ποτέ, στα χρονικά της Εκκλησίας,  να διατυπώνονται τόσες και τέτοιες ασχήμιες όπως αυτές που διαβάζουμε σήμερα;  Δε νομίζω το Πατριαρχείο μας να είχε πέσει ποτέ τόσο χαμηλά στη συνείδηση του κόσμου, του δημοσιογραφικού και όχι μόνο.

Για να καταδείξω τη σοβαρότητα του πράγματος, μεταφέρω εδώ ενδεικτικά και μόνο μερικούς από τους δημόσιους  αυτούς  χαρακτηρισμούς  που αφορούν τον πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο και τους στενούς του συνεργάτες, μητροπολίτες και άλλους υψηλόβαθμους κληρικούς. Χαρακτηρίζονται λοιπόν απερίφραστα ως "ρασοφόροι απατεώνες'' ή "απατεώνες της εξουσίας", "εκκλησιαστική συμμορία" ή "εκκλησιαστικό κατεστημένο των  αρπακτικών'' ή "αδίστακτα αρπακτικά" ή "αρπακτικά όρνεα" , "νταβατζήδες", ''πατριαρχική εκκλησιαστική μαφία'',  "χριστιανέμποροι", "ραδιούργοι νεογενίτσαροι", "διαπλεκόμενοι πολιτικάντηδες", "φιλοχρήματα λαμόγια'', "ξεπουλημένοι", "τυχοδιώκτες", "διεφθαρμένοι, δήθεν λειτουργοί της εκκλησίας" κτλ. κτλ.

Οι συνήθεις ανοιχτές πλέον κατηγορίες που διατυπώνονται είναι για "εκκλησιαστικές αλητείες", ''μίζες'', ''προμήθειες'', "μεγάλη απάτη", "οικονομικά συμφέροντα" ή "οικονομικές κομπίνες", "άρμεγμα" (του λαού), "ξέπλυμα χρήματος", "άγριες αρπαχτές", "ατιμίες", "προσωπικούς λογαριασμούς", "εξαγορά" (π.χ. γιά την "παραχώρηση αυτοκεφαλίας στην Εκκλησία Ουκρανίας'') ή "αυτοκεφαλία με αντάλλαγμα χρήμα",  "λαμογιές", "ληστείες", "αρπαγή χρημάτων", "βρωμιά-απάτη με τα χρήματα δωρητών", "ληστρική επιδρομή στο χρήμα της Ομογένειας", "διαπλοκή", ''μπίζνες και κονόμες'', ''πρακτοριλίκι'', "φακελάκια" στον Τύπο ελληνικό, ομογενειακό αλλά και σε ΜΜΕ που χτυπάνε μια στο καρφί και μια στο πέταλο, "βρώμικα παιχνίδια", "παραπληροφόρηση-εξαπάτηση του ποίμνιου'' και άλλα πολλά.

Πως να μείνει απαθής ο Έλληνας ορθόδοξος πιστός όταν ο Πατριάρχης του Γένους -όπως τον θέλει και τον αναγνωρίζει ο κόσμος μας και εμείς- χαρακτηρίζεται ως "πανδολαριώτατος", "αργυρώνυτος", "διεφθαρμένος και φιλοχρήματος" με ατέλειωτα και ακατάληπτα "οικονομικά βίτσια'' , "εξαγοράσιμος" ή "εξαγορασμένος", "αχόρταγος", "άπληστος", "εγωμανής του χρήματος και της αρπαχτής, που υποδύεται τον πατριάρχη" που συντηρεί ένα "βρώμικο κατεστημένο" στην Αμερική, όπου διαφεντεύει ο "διαπλεκόμενος γενικός βικάριος του, του οποίου  η θέση είναι στην φυλακή και όχι στην Εκκλησία".

Είναι δύσκολο να μη θιγεί, να μη υπερσκανδαλιστεί και να μη τους γυρίσει την πλάτη ο απλός πιστός όταν γίνεται λόγος για "ζεύγη επισκόπων" του ''αδελφάτου-κιναιδείου Βαρθολομαίου'', για ''σκανδαλιάρηδες παιδεραστές", ''αδελφές ψυχές'' και ''συκιές'' με τις οποίες "γέμισε το περιβόλι Βαρθολομαίου" που έχει "αδυναμία στα σύκα και στο χρήμα" και διαρκώς "φυτεύει...συκιές". Πως να αποκρύψει ο κοσμάκης την απέχθεια του ακούοντας για το νέο "δόγμα" που καταλογίζουν στον κ. Βαρθολομαίο:  «Μόνο συκιές για αρχιεπίσκοποι, μητροπολίτες, και επίσκοποι».

Οι παραπάνω χαρακτηρισμοί που έχουν κατακλύσει, εδώ και αρκετό καιρό, το διαδίκτυο αλλά και μερικά έντυπα, είναι, σε πολλές περιπτώσεις, υπερβολικοί ίσως, ανακριβείς και άστοχοι.  Ίσως και να μειώνουν άδικα τον κ. Βαρθολομαίο και τους γύρω του εκκλησιαστικούς αξιωματούχους. Ωστόσο φανερώνουν ξεκάθαρα πόσο άλλαξαν οι καιροί και πόσο ανατράπηκαν οι συνθήκες  τα τελευταία πενήντα χρόνια. Φανερώνουν επίσης -προπαντός αυτό- πόσο ψηλά ή χαμηλά στέκονται οι σημερινοί άνθρωποι του Πατριαρχείου στη συνείδηση του κόσμου. 

Κάποτε μιλούσαν για την "έξωθεν καλή μαρτυρία". Σήμερα δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Λίγο ενδιαφέρει πια η γνώμη του κλήρου και λαού. Όλα επιτρέπονται, αρκεί να μην υπάρχουν ανομίες και παρανομίες με χειροπιαστές νομικές συνέπειες. Ωστόσο, η νέα αυτή νοοτροπία που κατά τα φαινόμενα επικρατεί στους πατριαρχικούς κύκλους σήμερα, ειδικά σήμερα, έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη του κόσμου που όλο και περισσότερο χάνει τον παραδοσιακό σεβασμό του για το Πατριαρχείο και ταυτόχρονα όλο και λιγότερο δέχεται το Πατριαρχείο σα "Μητέρα του Γένους" μας, σαν φάρο της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού.

Αλλ' οι θεσμοί δεν φταίνε. Τα πρόσωπα που υπηρετούν τους θεσμούς φέρουν την ευθύνη και πρέπει να λογοδοτούν. Και όταν τα πρόσωπα για οποιονδήποτε λόγο δεν εξυπηρετούν πλέον τον θεσμό, δίνοντας διαρκώς αφορμή να διασύρεται αυτός ο θεσμός, τότε πρέπει τα πρόσωπα να αποσύρονται. Αλλιώς ο ξεπεσμός θα συνεχίζεται επ'άπειρον, χωρίς τέλος.

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΜΟΥ ΣΤΟ ΟΥΚΡΑΝΙΚΟ

Tοῦ Σεβ. Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου

=====

Ἐπειδή παρατηρῶ ὅτι διαστρεβλώθηκαν καί διαστρεβλώνονται σκοπίμως ἀπό μερικούς τά κείμενά μου καί οἱ ἀπόψεις μου πού διατύπωσα γιά τό θέμα τῆς Οὐκρανίας, ἀπό διάφορα περιοδικά, ἐφημερίδες καί ἱστοσελίδες, θά ἤθελα νά δώσω κάποιες διευκρινίσεις.

     

Ἄν καί μοῦ ἀρέση ὁ διάλογος, δέν εἶναι δυνατόν νά ἀπαντῶ σέ κάθε δημοσίευμα καί μάλιστα κακόβουλο, διαστρεβλωτικό, ἐπιθετικό, εἰρωνικό καί συκοφαντικό. Μερικές ἀπαντήσεις τίς διατυπώνω μέ τό σύντομο αὐτό κείμενο.

1. Ἡ πρότασή μου στήν Ἱερά Σύνοδο τήν 30ή Μαρτίου 2019 εἶχε δύο συγκεκριμένα σημεῖα.

     

Πρῶτον. Ἐπειδή σέ ὀκτώ Ἐκκλησίες τούς τελευταίους αἰῶνες τό αὐτοκέφαλο καί ἡ Πατριαρχική τιμή δόθηκε ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί θά συζητηθῆ τό θέμα στήν Μέλλουσα Πανορθόδοξη ἤ Οἰκουμενική Σύνοδο, ὅταν τεθῆ καί πάλι τό κείμενο περί αὐτοκεφαλίας καί περί Διπτύχων, τότε θά ἀποφασίσουμε σχετικῶς. Ἄλλωστε, μέχρι τώρα ἡ χορήγηση τῆς αὐτοκεφαλίας σέ μιά Ἐκκλησία ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο δέν ἐτίθετο πρός συζήτηση καί ψηφοφορία στήν Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

     

Δεύτερον. Στό θέμα τοῦ πῶς ἀποκαταστάθηκαν οἱ σχισματικοί, καθηρημένοι Κληρικοί καί αὐτοχειροτόνητοι, δέν ἐξέφρασα κάποια ἄποψη, ἀλλά πρότεινα νά ἐρωτηθῆ τό Πατριαρχεῖο μέ ποιό τρόπο τούς ἀποκατέστησε γιά νά τό κρίνουμε κανονικά, μέ βάση τήν παράδοση τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ἐκφράσθηκε στίς Οἰκουμενικές Συνόδους. Εὐτυχῶς, ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ δέν εἶναι Εἰσαγγελία, ἀλλά Θεραπευτήριο, καί ὁ Θεός μας δέν εἶναι ἀπόλυτος φεουδάρχης, ἀλλά ἐλεήμων καί φιλάνθρωπος.

     

Ἔγραψα λοιπόν: «Ὡς πρός τό θέμα τοῦ πῶς ἔγινε ἀποδεκτή ἀπό τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο ἡ "Ἀρχιερωσύνη" τῶν Ἐπισκόπων πού "χειροτονήθηκαν" ἀπό τούς καθηρημένους Ἀρχιερεῖς καί τούς σχισματικούς ἤ "αὐτοχειροτονήτους", ἡ Ἐκκλησία μας πρίν λάβη κάποια ἀπόφαση, θά πρέπει νά ἐρωτήση τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο γιά τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖον ἀποκατέστησε τούς "Ἀρχιερεῖς" αὐτούς».

     

Καί οἱ δύο προτάσεις ἔγιναν μέ ἰδιαίτερο σκεπτικό, ἀλλά καί μέ ἀπώτερο σκοπό νά μή δημιουργηθῆ σχίσμα στήν Ἐκκλησία μας.

      

Μπορεῖ νά ὑπῆρχαν καί νά ὑπάρχουν καλύτερες προτάσεις, ἀλλά εἶχα τό θάρρος νά διατυπώσω τίς δικές μου προτάσεις καί νά μή σιωπήσω γιά νά τά ἔχω καλά μέ ὅλους καί μάλιστα καί μέ τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί μέ τήν Ἐκκλησία τῆς Μόσχας.

     

Σέ τέτοια σοβαρά ζητήματα οἱ Ἱεράρχες πρέπει νά ἔχουμε σαφεῖς ἀπόψεις καί προτάσεις, ἔστω καί ἄν σέ μερικά σημεῖα δέν εἶναι ὁλοκληρωμένες, οἱ ὁποῖες, βέβαια, θά τελειοποιοῦνται μέ τόν ἤρεμο διάλογο «μετά γνώσεως, διακρίσεως καί συνέσεως», σύμφωνα πάντα μέ τό κανονικό δίκαιο τῆς Ἐκκλησίας.

     

Δυστυχῶς, οἱ περισσότεροι πού μέ ἔκριναν σκληρά παρερμήνευσαν τήν πρώτη πρότασή μου καί ἀποσιώπησαν τήν δεύτερη συγκεκριμένη πρόταση. Μάλιστα κάποιος μέ προπέτεια ἔγραψε: Γιά τό θέμα τῶν καθηρημένων καί αὐτοχειροτόνητων «ὁ Σεβ. Ναυπάκτου ὅμως –περιέργως– οὔτε λέξιν!». Ὁμως ἔκανα συγκεκριμένη πρόταση, ἔγραψα ἰδιαίτερο ἄρθρο μέ τίτλο «Ἀποστολική Παράδοση καί Ἀποστολική Διαδοχή στό μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας», ὅπου ἔθεσα σαφεῖς ἐκκλησιολογικές θέσεις, καί αὐτοί ἰσχυρίζονται ὅτι δέν ἔγραψα «οὔτε λέξη»!

     

Μιά τέτοια ἐμπάθεια εἶναι ἀχαρακτήριστη καί μάλιστα ὅταν προέρχεται ἀπό Χριστιανούς, πού γράφουν καί θέλουν νά ἐπηρεάζουν τούς ἀναγνῶστες, οἱ ὁποῖοι κατά βάση ἀγαποῦν τήν Ἐκκλησία καί τήν Παράδοσή της, καί ἀποπροσανατολίζουν ἁγιορεῖτες μοναχούς πού διαβάζουν τά κείμενά τους μέ ἀγαθή διάθεση.

2. Στό θέμα τῆς Οὐκρανίας, τό ὁποῖο παρακολουθῶ ἀπό χρόνια, τοὐλάχιστον ἀπό τά ἔτη 2008, διέβλεψα τήν βάση τοῦ προβλήματος, πού δέν εἶναι αὐτό πού φαίνεται. Τό πρόβλημα αὐτό σχετίζεται σαφέστατα μέ τήν προετοιμασία γιά τήν «Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο».

     

Ἐπειδή παρακολούθησα πολύ προσεκτικά καί ὄχι ἐπιφανειακά τήν προετοιμασία καί τίς ἐργασίες της, γιά τίς ὁποῖες ἔγραψα ὀγκώδη τόμο, γι’ αὐτό γνωρίζω πολύ καλά ὅτι τό θέμα αὐτό πού προέκυψε μέ τήν Οὐκρανία συσχετίζεται μέ αὐτήν τήν Σύνοδο.

     

Συγκεκριμένα, ἡ ἄρνηση τῆς Ἐκκλησίας τῆς Μόσχας, μέ τήν σύμπραξη καί ἄλλων Ἐκκλησιῶν, νά συζητηθῆ τό θέμα τῆς Αὐτοκεφαλίας καί τῶν Διπτύχων, καί τό σημαντικότερο ἡ προσπάθεια τῆς Ἐκκλησίας τῆς Μόσχας νά μήν ἀναγνωρίζη τίς κανονικές ἁρμοδιότητες τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, μέ βάση τίς θεωρίες της περί «Τρίτης Ρώμης» ἔκανε τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη νά χορηγήση τό Αὐτοκέφαλο στήν Οὐκρανία, ἐνῶ προηγουμένως ἦταν διστακτικός.

    

Γνωρίζω τήν ἀλληλογραφία πού διεξήχθη μεταξύ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Μόσχας καί τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου γιά τήν Σύνοδο τῆς Κρήτης, ἐπειδή ἤμουν Συνοδικός Σύνεδρος τήν περίοδο ἐκείνη (2015-2016). Εἶναι χαρακτηριστικό νά διερευνηθῆ καί νά ἐξετασθῆ ἡ συζήτηση πού ἔγινε γραπτῶς καί προφορικῶς γιά μετάθεση τῆς ἕδρας, πού θά συνερχόταν ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος, ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη σέ ἄλλες πόλεις τῆς Ἑλλάδος καί τῆς Εὐρώπης καί στήν συνέχεια κατέληξε στήν Ἀκαδημία τῆς Κρήτης.

     

Αὐτό συνεχίσθηκε καί μετά τήν Σύνοδο τῆς Κρήτης, ἀφοῦ τό Πατριαρχεῖο τῆς Ρωσίας διοργάνωσε στήν Μόσχα τόν Δεκέμβριο τοῦ 2017 μιά οἱονεί «Ἀντισύνοδο» τῆς Συνόδου τοῦ Κολυμπαρίου τῆς Κρήτης. Ὅποιος δεῖ προσεκτικά τίς φωτογραφίες αὐτῆς τῆς συνάντησης, τόν τρόπο τῆς διοργανώσεώς της, τήν ὑψηλότερη καθέδρα στήν ὁποία τοποθετήθηκε ὁ Πατριάρχης Μόσχας καί μάλιστα ἐν μέσῳ τῶν ἄλλων πρό αὐτοῦ Πατριαρχῶν, τότε θά ἀντιληφθῆ τό πρόβλημα πού ὑπάρχει. Καί ὅλη αὐτή ἡ τακτική συνδέεται μέ τήν θεωρία περί "Τρίτης Ρώμης" πού καλλιεργήθηκε ἀπό τόν 15ο αἰώνα καί ἑξῆς ἀπό τήν Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας.

     

Ὅποιος δέν θέλει νά δῆ αὐτήν τήν κατάσταση ἐθελοτυφλεῖ.

3. Ἀπό τίς ἐπισκέψεις μου στήν Ρωσία, ὅπου ὁμίλησα σέ δύο Θεολογικές Σχολές καί συζήτησα γιά πολλή ὥρα ἐνδιαφέροντα ἐκκλησιαστικά καί θεολογικά ζητήματα μέ καθηγητές καί φοιτητές, ὅπως καί ἀπό ἄλλες συναντήσεις πού εἶχα μέ Ἐπισκόπους, Κληρικούς, Μοναχούς καί Χριστιανούς, ἀλλά καί μέ ἀλληλογραφία πού ἔχω μέ πολλούς Ρώσους ἀναγνῶστες τῶν πολλῶν μεταφρασμένων βιβλίων μου καί ἄρθρων μου στά ρωσικά, διέκρινα τήν ἀγάπη τοῦ Ὀρθόδοξου Ρωσικοῦ λαοῦ πρός τήν Ἐκκλησία καί τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση, ἀλλά καί σέ αὐτά πού γράφω.

     

Ἔτσι, ἀγαπῶ τήν Ὀρθόδοξη Ρωσία, μέ συγκινεῖ τό μαρτυρικό φρόνημά της κατά τούς διωγμούς τῶν 70 ἐτῶν, τιμῶ τούς ἁγίους της καί τούς μάρτυρές της, σέβομαι τόν ἅγιο Λουκᾶ Ἀρχιεπίσκοπο Συμφερουπόλεως τῆς Κριμαίας, ἀγαπῶ ὑπερβαλλόντως τόν Γέροντα Σωφρόνιο Σαχάρωφ πού μέ βοήθησε πολύ καί γενικά ἀγαπῶ τόν εὐλαβέστατο Ρωσικό λαό.

     

Ὅμως, δέν μπορῶ νά παρακάμψω τήν θεωρία περί τῆς «Τρίτης Ρώμης», ἡ ὁποία ἦταν τό ἰδεολόγημα τῆς Τσαρικῆς Θεοκρατίας, τῆς Πανσλαβιστικῆς ἰδεολογίας, τῆς Σοβιετικῆς ἀθεΐας καί τῆς σύγχρονης ρωσικῆς πολιτικῆς.

     

Ἐπίσης, δέν μπορῶ νά ἀμνηστεύσω ὅτι τό μεγαλύτερο θέμα πού διακυβεύεται σήμερα μέ ἀφορμή τό Οὐκρανικό καί τήν θεωρία περί «Τρίτης Ρώμης» εἶναι ἡ ἀνατροπή τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πολιτεύματος, πού εἶναι «συνοδικόν ἱεραρχικῶς» καί «ἱεραρχικόν συνοδικῶς», καί παρερμηνεύεται ἡ ἔννοια τοῦ Αὐτοκεφάλου. Μέ τήν ἀνατροπή αὐτοῦ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πολιτεύματος ὁδηγεῖται κανείς ἤ στόν Παπισμό ἤ στόν Προτεσταντισμό. Ἀκριβῶς γι’ αὐτόν τόν λόγο ἐπέμενα καί ἐπιμένω στό σημεῖο αὐτό. Δέν εἶναι παρονυχίδα ἀλλά ἡ οὐσία τοῦ προβλήματος.

     

Συγχρόνως, λυπᾶμαι ὅταν μερικοί Προκαθήμενοι καί ἄλλοι Ἀρχιερεῖς, ἀντί νά σκεφθοῦν ἐκκλησιολογικά, ἐν τούτοις περισσότερο ἐκφράζωνται πολιτικά ἤ συμφεροντολογικά. Ἔχουν γραφῆ μερικές περίεργες ἀπόψεις καί ἀναλύσεις, οἱ ὁποῖες προκαλοῦν μιά ἐκκλησιολογική δυσφορία.

     

Δέν εἶναι δυνατόν, γιά παράδειγμα, νά ὑποστηρίζη Προκαθήμενος ὅτι δέν μπορεῖ νά ἀναγνωρίση τήν αὐτοκεφαλία στήν Οὐκρανία, τήν ὁποία χορήγησε τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, διότι οἱ δεσμοί μεταξύ τῆς Ἐκκλησίας του καί τῆς Ρωσικῆς Ἐκκλησίας εἶναι μεγάλοι καί διότι τά Μοναστήρια τους καί οἱ Ἐκκλησίες τους «εἶναι μέ ρούβλια πού ἔδιναν οἱ Τσάροι τῆς Ρωσίας ἐκείνη τήν ἐποχή», προφανῶς δίνουν καί σήμερα. Ὥστε τά χρήματα καί τά οἰκονομικά συμφέροντα εἶναι ὑπεράνω τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ πολιτεύματος;

4. Μέ ἐνόχλησε τό γεγονός ὅτι ὅσοι ἔκριναν μέχρι τώρα τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο γιά ἄλλα θέματα, βρῆκαν τήν εὐκαιρία νά τό κρίνουν καί γιά τό θέμα τῆς Οὐκρανίας, ἐνῶ ταυτόχρονα ἀμνηστεύουν ἐπιμελῶς τίς οἰκουμενιστικές ἀπόψεις ἄλλων ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί τοῦ Πατριαρχείου Μόσχας. Αὐτό δείχνει ἔλλειψη ἀντικειμενικότητας καί ἐκκλησιαστικῆς παιδείας, δείχνει μάλιστα προσωπική ἐμπάθεια.

     

Παρατηρῶ ὅτι ὅσοι μέχρι τώρα ἔκριναν τίς ἀποφάσεις τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης τό 2016, τώρα αὐτομάτως σταμάτησαν τήν κριτική αὐτή καί κρίνουν τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο γιά τήν χορήγηση Αὐτοκεφαλίας στήν Οὐκρανία. Αὐτό δείχνει ὅτι τό πρόβλημά τους εἶναι τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί κυρίως ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαῖος.

5. Μοῦ κάνει ἰδιαίτερη ἐντύπωση ὅτι, ἐνῶ πολλοί Προκαθήμενοι, πού παρευρέθηκαν στήν Σύνοδο τῆς Κρήτης, καί οἱ περισσότεροι Ἱεράρχες ἀποδέχονται ὅτι οἱ Ρωμαιοκαθολικοί ἔχουν ἀποστολική διαδοχή καί τελοῦν Μυστήρια, ἀκόμη αὐτό τό ὑποστηρίζουν τοὐλάχιστον καί γιά τούς Ἀγγλικανούς, ἐν τούτοις γιά τούς ὀρθοδόξους σχισματικούς καί καθηρημένους στήν Οὐκρανία κρίνουν τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο, γιατί τούς ἀποκατέστησε καί ἔχουν ἐπιφυλάξεις γι’ αὐτό. Ἔτσι ἔχουν δύο μέτρα καί δύο σταθμά.

     

Νομίζω, ὅμως, ὅτι πρέπει νά ξεκαθαρίσουν τήν ἐκκλησιολογική αὐτή τοποθέτηση. Τήν ἀντίθεσή τους γιά τούς σχισματικούς καί καθηρημένους τῆς Οὐκρανίας θά πρέπει νά τήν ἐκφράσουν καί γιά τούς Ρωμαιοκαθολικούς, τούς Ἀγγλικανούς καί τούς Προτεστάντες.

6. Λυπᾶμαι, ὅταν βλέπω σέ κείμενα διαφόρων ἀμυντόρων τῆς Ὀρθοδόξου Παραδόσεως ἀντορθόδοξες ἀπόψεις, ὅτι δῆθεν ἡ μή ὀρθή ἀποκατάσταση καθηρημένων καί αὐτοχειροτονήτων «κληρικῶν» μολύνει τήν Ἐκκλησία καί τήν Ἱερωσύνη, καί γι’ αὐτό ἀπειλοῦν ὅτι σέ τέτοια κατάσταση θά διακόψουν τήν κοινωνία μέ ἄλλους ἤ θά ἀποστασιοποιηθοῦν ἀπό ὅσους τούς ἀναγνωρίσουν γιά νά μή μολυνθοῦν καί οἱ ἴδιοι!

     

Αὐτό εἶναι θεολογικά ἐσφαλμένο, εἶναι ἕνας «νεοευσεβισμός», γιατί ἡ Ἐκκλησία ἔχει ἁγιασθῆ ἀπό τόν Χριστό, Αὐτός εἶναι ἡ Κεφαλή της καί οἱ ἀστοχίες «Κληρικῶν» καί λαϊκῶν δέν μολύνουν τήν Ἐκκλησία –ἄπαγε τῆς βλασφημίας– ἀλλά αὐτοί οἱ «Κληρικοί» αὐτοκαταδικάζονται. Σωτήρας τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ Χριστός καί κανένας ἄνθρωπος. Ἐμεῖς παραμένουμε στήν Ἐκκλησία γιά νά σωθοῦμε καί ὄχι γιά νά τήν σώσουμε!

     

Μιά τέτοια ἄποψη, πού γράφηκε, δυστυχῶς, ἀπό ὀρθοδόξους, συνιστᾶ μιά νέα ἔκδοση τῆς παλαιᾶς αἱρέσεως τῶν «καθαρῶν» καί συνιστᾶ ἕναν «νεοευσεβισμό» στήν πράξη. Βέβαια, ἔχουν εὐθύνη ὅσοι ἐπιλύουν τέτοια θέματα χωρίς νά τά στηρίζουν στήν αἰώνια παράδοση τῆς Ἐκκλησίας.

7. Διέκρινα ὅτι μερικοί κύκλοι, ἐπωνύμως ἤ ἀνωνύμως, μέ στοχοποίησαν γιά ἄγνωστους γιά μένα λόγους καί ἐκτόξευσαν πολλή λάσπη, ἐπειδή τόλμησα νά διατυπώσω τίς ἀπόψεις μου, ὅπως εἶχα ὑποχρέωση ὡς Ἀρχιερεύς τῆς Ἐκκλησίας. Καί μάλιστα αὐτή ἡ στοχοποίηση ἐκφράσθηκε μέ ἀπαράδεκτες διατυπώσεις καί ἀνεπίτρεπτους συλλογισμούς καί περίεργα ὑπονοούμενα, ὅτι δῆθεν εἶμαι ἐνεργούμενο ὄργανο ξένων δυνάμεων, ὅτι ὑπῆρξα θύμα τοῦ Ἀντιχρίστου πού μέ πλάνησε, ὅτι «στρατεύτηκα στόν οἰκουμενιστικό συγκρητισμό τοῦ Φαναρίου» κ.ἄ.!!

     

Λυπᾶμαι πολύ γιά τά ἀπαράδεκτα αὐτά ὑπονοούμενα. Γιά σαράντα χρόνια γράφω θεολογικά θέματα ἐκφράζοντας τήν θεολογία τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων, στά πάνω ἀπό ἑκατό (100) βιβλία, πού μεταφράζονται σέ ὅλες τίς γλῶσσες (24 γλῶσσες), δίνω τήν μαρτυρία τῆς πίστεώς μου σέ ὅλο τόν κόσμο, συμμετεῖχα σέ πάνω ἀπό 600 ἐπιστημονικά Συνέδρια σέ πολλές χῶρες, δίδαξα καί διδάσκω σέ Θεολογικές Σχολές, πάντοτε στηριζόμενος στήν ὀρθόδοξη διδασκαλία, ἀσχολήθηκα μέ μείζονα ἐκκλησιαστικά θέματα, ὅπως γιά τήν Σύνοδο τῆς Κρήτης γιά τήν ὁποία ἐξέδωσα ὀγκῶδες βιβλίο, γιά τό μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν, γιά τίς σχέσεις Ἐκκλησίας καί Πολιτείας, γιά τήν μισθοδοσία τῶν Κληρικῶν, ἀρνήθηκα καί τήν μετάθεσή μου σέ ἄλλες Μητροπόλεις γιά νά μείνω σταθερός στίς ἀπόψεις μου καί στούς ἱερούς Κανόνες κλπ.

    

Ὅλα αὐτά πετάχθηκαν στόν κάλαθο τῶν ἀχρήστων, ἐπειδή δέν συμπορεύθηκα ἀπόλυτα ὡς «ὑποτακτικός» σέ μερικούς συγχρόνους «Πάπες» ἤ «παπίσκους», οἱ ὁποῖοι ἐλέγχουν ἀπαράδεκτα καί φοβίζουν μεσαιωνικά κάθε ἄλλον πού ἔχει μιά διαφορετική ἄποψη ἀπό αὐτούς.

     

Οἰ ἄνθρωποι αὐτοί, ἄν εἶχαν τήν ἐλάχιστη ἐκκλησιαστική παιδεία, τήν ἀπαραίτητη δημοσιογραφική δεοντολογία καί τό στοιχειῶδες ἐκκλησιαστικό φρόνημα, θά μέ ἐρωτοῦσαν γιά νά μάθουν ἀπό μένα τόν ἴδιο τήν ἀφορμή καί τά αἴτια πού μέ ὁδήγησαν νά κάνω τήν γνωστή πρότασή μου στήν Διαρκῆ Ἱερά Σύνοδο καί νά ἀσχοληθῶ μέ τό θέμα καί δέν θά ἑρμήνευαν τήν στάση μου παράδοξα, ἀλλά καί δέν θά μοῦ ἀπέστειλαν ἐπιστολές μέ ὑβριστικό περιεχόμενο.

     

Ἕνας κεκοιμημένος Ἀρχιερεύς εἶπε σέ κάποια συνέντευξή του: «Μέ τρομάζει ἡ ἔχθρα τῶν λεγομένων θρησκευομένων. Αὐτοί γνωρίζουν τήν τεχνική τοῦ μίσους καί δέν συγχωροῦν». Πόσο δίκαιο εἶχε!

     

Τελικά, θεωρῶ ὅτι ὅσοι κρίνουν ἄκριτα τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη μέ βαρεῖς χαρακτηρισμούς στό θέμα αὐτό, ἀμνηστεύοντας συγχρόνως λάθη τῶν ἄλλων πού ἐμπλέκονται σέ αὐτή τήν ὑπόθεση, ἔχουν κάποιες ἄλλες σκοπιμότητες. Γιατί δέν εἶναι δυνατόν οὔτε λογικό καί τίμιο νά φταίη σέ ὅλα ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης καί νά ἔχη δίκαιο σέ ὅλα ὁ Πατριάρχης Μόσχας! Τό «μαῦρο» καί «ἄσπρο» ἔχει τήν ἑρμηνεία του.

     

Αὐτά τά λίγα πρός τό παρόν.

http://panayiotistelevantos.blogspot.com/

Η Μονή Κουδουμά, η αποκαλούμενη και «Άγιο Ορος της Κρήτης»

Η Μονή Κουδουμά είναι μια από τις παλιότερες μονές στις νότιες ακτές της κεντρικής Κρήτης. Το σημείο το οποίο βρίσκεται, στο νότιο τμήμα της κορυφής Κόφινας (1.231 μ.) είναι κοντά σε όρμο, δυτικά από το ακρωτήριο Μάρτελο. Το βουνό και η θάλασσα απέχουν το ίδιο.

Η Μονή που αρκετοί έχουν αποκαλέσει «Το Άγιον Όρος της Κρήτης» γιορτάζει τον 15Αύγουστο καθώς ο ναός μέσα σε αυτήν είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Το ιερό βήμα του ναού, βρίσκεται μέσα σε μικρό σπήλαιο ενώ το μοναστήρι είναι κοινοβιακό και οι περισσότεροι μοναχοί διαμένουν σε σπήλαια στην περιοχή.

Ο Δεκαπενταύγουστος και η γιορτή της Κοιμήσεως τη Θεοτόκου, κάθε χρόνο αποτελεί ένα ιδιαίτερο προσκύνημα για τους πιστούς, όλων των ηλικιών. Από τις χαρακτηριστικότερες εικόνες είναι οι νέοι και οι νέες που φτάνουν την παραμονή στη Μονή και με υπνόσακους αλλά και σκηνές, κατακλύζουν την παραλία κάτω από το μοναστήρι και τόσο την ίδια μέρα όσο και ανήμερα της γιορτής, συμμετέχουν στις λειτουργίες με κατάνυξη.

Όπως δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Ηγούμενος της Μονής, Αρχιμανδρίτης Μακάριος Σπυριδάκης «Η Ιερά Μονή Κουδουμά γιορτάζει στις 15 Αυγούστου, μέρα πολύ σημαντική για τον Ορθόδοξο κόσμο, αφού η Εκκλησία γιορτάζει την κοίμηση και την στους ουρανούς μετάσταση της Υπεραγίας Θεοτόκου. Η περίοδος του Δεκαπενταύγουστου στη Μονή Κουδουμά έχει κάτι το ξεχωριστό. Κατά τη διάρκεια της νηστείας ο κόσμος που συρρέει στην Μονή είναι πολύς και καταφθάνει στον απόμακρο αυτόν τόπο για να συμμετάσχει στις ιερές ακολουθίες και ιδιαίτερα στις ιερές παρακλήσεις, για να εκπληρώσει επίσης κάποιο τάμα και να εξομολογηθεί. Όλος αυτός ο κόσμος τρώει μαζί με τους μοναχούς στη μοναστηριακή τράπεζα και φιλοξενείται στους ξενώνες της Μονής ή στην παραλία που απέχει μόλις μερικά μέτρα από τα τείχη της Μονής. Κατά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στις 14 και στις 15 Αυγούστου, ο στολισμένος επιτάφιος της Παναγίας, η περιφορά του στην Ιερά Μονή και τα εγκώμια που ψάλλονται προς την Υπεραγία Θεοτόκο, δημιουργούν ένα κατανυκτικό κλίμα που αγγίζει οποιονδήποτε πιστό που βρίσκεται εκείνες τις ημέρες στην Ιερά Μονή Κουδουμά. Οι εορτασμοί της περιόδου εκείνης κορυφώνονται στην πρωινή Θεία Λειτουργία όπου οι προσκυνητές μετέχουν σε αυτήν και κοινωνούν των Αχράντων Μυστηρίων».

Φέτος, όμως, στη Μονή Κουδουμά, ο εορτασμός θα έχει περισσότερους συμβολισμούς και η ανταπόκριση στο κάλεσμα αναμένεται να είναι πιο θερμή, καθώς από τον περασμένο Οκτώβριο (άρα για πρώτη φορά στον εορτασμό της Παναγίας στις 15 Αυγούστου) στη Μονή μετά από 960 χρόνια επέστρεψαν τα λείψανα του Αγίου Κοσμά του Ερημίτη, που ασκήτεψε στα σπήλαια της νότιας Κρήτης και εκοιμήθη στις 9 Σεπτεμβρίου του 658 μ.Χ.

Τετρακόσια χρόνια μετά το έτος 1058 μ.Χ. Βενετοί έμποροι έκλεψαν το λείψανο και το μετέφεραν στην Βενετία όπου και το κατέθεσαν στην Ιερά Μονή του Αγίου Γεωργίου του Μείζονος. Εκεί, τοποθετημένο στο παρεκκλήσι του Αγίου Βενεδίκτου, παρέμεινε μέχρι την επιστροφή του.

Τα τελευταία χρόνια, οι πατέρες της Ιεράς Μονής Κουδουμά σε συνεργασία με ειδικούς ερευνητές ανέδειξαν τη σπουδαιότητα της μορφής του Αγίου Κοσμά για την εκκλησία της Κρήτης και κατάφεραν να πείσουν το Ρωμαιοκαθολικό Πατριαρχείο Βενετίας να επιστρέψει έστω προς το παρόν ένα ικανό μέρος από τα ιερά λείψανα το Αγίου Κοσμά του Ερημίτη.

https://www.romfea.gr/proskunimata/30957-i-moni-koudouma-i-apokaloumeni-kai-agio-oros-tis-kritis